Abstrakt
Artykuł podejmuje problem relacji między językiem, przekładem literackim a wizualizacją generowaną przez sztuczną inteligencję. Analizie poddano fragmenty twórczości Pawła Bażowa i Fiodora Dostojewskiego w oryginale rosyjskim oraz w przekładach na język polski i angielski. Badanie obejmowało dwa etapy: (1) analizę porównawczą tłumaczeń pod kątem semantycznym, stylistycznym i kulturowym oraz (2) eksperyment ankietowy z udziałem 220 polskojęzycznych respondentów, którzy oceniali ilustracje wygenerowane przez modele AI na podstawie trzech wariantów językowych tych samych fragmentów.
Wyniki wskazują, że nawet subtelne przesunięcia translatorskie wpływają na sposób, w jaki sztuczna inteligencja interpretuje i wizualizuje tekst literacki. Co więcej, respondenci preferowali ilustracje tworzone na podstawie polskich promptów (52,5% wyborów), co potwierdza tezę o „obrazowaniu we własnym języku” i wspiera koncepcję językowego obrazu świata. Efekt ten okazał się statystycznie istotny i względnie stabilny niezależnie od wieku uczestników.
Artykuł pokazuje, że łączenie tradycyjnych metod przekładoznawczych z nowymi narzędziami sztucznej inteligencji otwiera perspektywę dla interdyscyplinarnych badań nad rolą języka w kształtowaniu wyobraźni literackiej i wizualnej.
Bibliografia
- Bartmiński J. (2009), Aspects of cognitive ethnolinguistics, London: Equinox. [Google Scholar]
- Lakoff G., Johnson M. (1980), Metaphors we live by, Chicago: University of Chicago Press. [Google Scholar]
- Newmark P. (1988), A textbook of translation, New York: Prentice Hall. [Google Scholar]
- Nida E.A. (1964), Toward a science of translating, Leiden: E.J. Brill. [Google Scholar]
- Sapir E. (1929), The status of linguistics as a science, “Language”, 5(4), 207–214. https://doi.org/10.2307/409588 [Google Scholar]
- Tokarski R. (2013), Językowy obraz świata i kultura, Lublin: Wydawnictwo UMCS. [Google Scholar]
- Venuti L. (1995), The translator’s invisibility: A history of translation, London: Routledge. [Google Scholar]
- Vinay J.-P., Darbelnet J. (1995), Comparative stylistics of French and English: A methodology for translation (J.C. Sager & M.-J. Hamel, Trans.), Amsterdam: John Benjamins. [Google Scholar]
- Whorf B. L. (1956) Language, thought, and reality: Selected writings of Benjamin Lee Whorf (J.B. Carroll, Ed.), Cambridge, MA: MIT Press. [Google Scholar]
- Freebooksforkids.net (n.d.), Mistress of the Copper Mountain, http://freebooksforkids.net/mistress-of-the-copper-mountain.html [accessed: 03.03.2026]. [Google Scholar]
- Freebooksforkids.net (n.d.), Flower of Stone, http://freebooksforkids.net/flower-of-stone3.html [accessed: 03.03.2026]. [Google Scholar]
- Project Gutenberg (n.d.), Dostoevsky F. (1866), Crime and punishment, https://www.gutenberg.org/files/2554/2554-h/2554-h.htm [accessed: 03.03.2026]. [Google Scholar]
Downloads
Download data is not yet available.
