Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki
Językoznawstwo baner

Nr 3/28 (2026)

Artykuły

Projektowanie rosyjsko-polskiego słownika substandardu w oparciu o dane korpusu równoległego (na materiale powieści Wiktora Pelewina Empire V, Batman Apollo, S.N.U.F.F. oraz ich tłumaczeń na język polski)

DOI: https://doi.org/10.25312/j.10816  [Google Scholar]
Opublikowane: 23.10.2026

Abstrakt

Artykuł poświęcony jest teoretycznemu uzasadnieniu i praktycznemu projektowaniu modelu dwujęzycznego rosyjsko-polskiego słownika substandardu artystycznego, opartego na danych empirycznych z korpusu równoległego. Badanie zostało przeprowadzone na materiale powieści Wiktora Pelewina Empire V, Batman Apollo, S.N.U.F.F. oraz ich tłumaczeń na język polski autorstwa Ewy Rojewskiej-Olejarczuk i Aleksandra Janowskiego. W pracy poddano krytycznej analizie ograniczenia tradycyjnej leksykografii akademickiej w zakresie rejestracji dynamicznych warstw leksyki kolokwialnej, żargonizmów i neologizmów autorskich, które pełnią istotne funkcje ontologiczne i tekstotwórcze w prozie postmodernistycznej. Jako kluczowe narzędzie metodologiczne autorzy zastosowali podejście korpusowe połączone z obliczaniem statystycznego współczynnika specyficzności idiolektu (weirdness). Przeprowadzona analiza porównawcza wykazała znaczną zmienność strategii przekładowych, a także nieuchronność przesunięć rejestrowych i transformacji pragmatycznych, wynikających z indywidualnego stylu tłumaczy. Wynikiem badania jest pięciostrefowa inwariantna struktura hasła słownikowego (paszport leksemu), obejmująca lemat, korpusowy indeks częstotliwości, dystrybucję ekwiwalentów, wyrównany minikonkordans kontekstów oraz komentarz translatologiczny. Opracowane źródło funkcjonuje jako zweryfikowany „słownik propozycji przekładowych”, prezentujący ekwiwalencję jako dynamiczną zmienną dystrybucyjną. Wprowadzenie takich zasobów zorientowanych korpusowo otwiera nowe perspektywy dla opisu procesu przekładu i niezawodnego doboru ekwiwalentów funkcjonalnych we współczesnej literaturze.

Bibliografia

  1. Âvorski M. (2017), Rekonfiguraciâ v romannoj poètike Viktora Pelevina. Solipsizm – Âzyk – Istoriâ, Kandidatskaâ dissertaciâ, Poznanʹ: UAM, https://researchportal.amu.edu.pl/info/phd/UAM2c08c37675584342a500b083115d5e27 [dostup: 6.05.2026]. [Google Scholar]
  2. Balod A. (2004), Volšebnaâ kniga oborotnâ. Ironičeskij slovarʹ, https://proza.ru/2004/12/25-09 [dostup: 5.05.2026]. [Google Scholar]
  3. Biel Ł. (2015), Translatoryka korpusowa, „Rocznik Przekładoznawczy, 10. Studia nad teorią, praktyką i dydaktyką przekładu”, Warszawa: WUW, s. 15–37. [Google Scholar]
  4. Bogusławski A. (2013), Podstawy konfrontatywnej lingwistyki przekładowej, Łask: Oficyna Wydawnicza Leksem. [Google Scholar]
  5. Borysowski D. (2018), Dwutekst i wielotekst a problemy leksykografii przekładowej, praca doktorska, Opole: UO, https://repo.uni.opole.pl/info/phd/UO56e1ce5eaaf4436fb50c4d8e9f2727d3/ [dostęp: 20.06.2026]. [Google Scholar]
  6. Charciarek A. (2022), Korpus równoległy a ekwiwalentyzacja, „Przegląd Rusycystyczny”, nr 1(177), s. 55–75, https://doi.org/10.31261/pr.12888 [Google Scholar]
  7. Chlebda W. (2014), Od tematycznego frazeologicznego słownika przekładowego do alfabetycznego słownika par przekładowych, [w:] W.M. Chlebda (red.), Polsko-rosyjski słownik par przekładowych: tom zbiorczy „Podręcznego idiomatykonu polsko-rosyjskiego” (z. 1–5), Opole: WUO, https://repo.uni.opole.pl/info/article/UO757e9fc9a651416299081a2e1cf5ee96/ [dostęp: 20.06.2026]. [Google Scholar]
  8. German J.J. (2021), Igra slov v romane V. Pelevina S.N.U.F.F. i ego polʹskom perevode, „Przegląd Rusycystyczny” 2021, nr 4 (176), s. 115–135, https://doi.org/10.31261/pr.9500 [Google Scholar]
  9. Gračev M.A. (2003), Slovarʹ tysâčeletnego russkogo argo, Moskva: Ripol Klassik. [Google Scholar]
  10. Harciarek A. (2017), Parallelʹnyj korpus Intercorp v perevodnoj leksikografii, „Opera Slavica XXVII (Brno)”, nr 2, s. 5–17, https://rebus.us.edu.pl/bitstream/20.500.12128/14312/1/Charciarek_parallelnyj_korpus_intercorp.pdf [dostup: 6.05.2026]. [Google Scholar]
  11. Himik V.V. (2004), Bolʹšoj slovarʹ russkoj razgovornoj èkspressivnoj reči, Sankt-Peterburg: Norint. [Google Scholar]
  12. Jakuć K. (2025), Wiktora Pielewina teksty, interteksty i parateksty. Aspekt językowy i przekładowy, rozprawa doktorska, Katowice: UŚ, https://sbc.org.pl/Content/938431/PDF/4994_doktorat_Karina_Jakuc.pdf [dostęp: 6.05.2026]. [Google Scholar]
  13. Kuznecov S.A. (red.) (2006), Bolʹšoj tolkovyj slovarʹ russkogo âzyka, Sankt-Peterburg: Norint. [Google Scholar]
  14. Lemmatizator teksta & proverka N-gramm (2016), https://arsenkin.ru/tools/lemma [dostup: 20.06.2026]. [Google Scholar]
  15. Lubocha-Kruglik J. (2024), Bravyj novyj mir Viktora Pelevina. K voprosu o polʹskom perevode romana S.N.U.F.F., „Przekłady Literatur Słowiańskich”, T. 14, s. 1–19, https://doi.org/10.31261/PLS.2024.14.10 [Google Scholar]
  16. Lubocha-Kruglik J., Nurgali K. (2021), Parateksty avtora i Perevodčika (na materiale Proizvedenij Viktora Pelevina), „Przegląd Rusycystyczny”, z. 2, s. 110–127, https://doi.org/10.31261/pr.10306 / [Google Scholar]
  17. Mocarz-Kleindienst M. (2022), Korpusy językowe w polsko-rosyjskim projekcie leksykograficznym – Architektura i urbanistyka, „Przegląd Rusycystyczny”, nr 1(177), s. 133–152, https://doi.org/10.31261/pr.12756 [Google Scholar]
  18. Mokienko V.M., Nikitina T.G. (2000), Bolʹšojslovarʹ russkogo žargona, Sankt-Peterburg: Norint. [Google Scholar]
  19. Monina T.S. (2016), Anglicizmy v Tvorčestvev. Pelevina [v:] Nikolaeva M.N. (red.), «Tekst, kontekst, intertekst». Sbornik naučnyhstatej po materialam, Meždunaroždnoj naučnoj konferencii «XIV Vinogradovskie čteniâ», T. III, s. 70–76, Moskva: MGPU, https://elibrary.ru/item.asp?id=26706510 [dostup: 29.04.2026]. [Google Scholar]
  20. Mukoid O. V. (2012), Žargonizmy v proizvedeniâh V. Pelevina, https://donnakievmafia.livejournal.com/6378.html [dostup 05.05.2026]. [Google Scholar]
  21. Pelevin V. (2006), Empire V, Moskva: Èsmo. [Google Scholar]
  22. Pelevin V. (2011), S.N.U.F.F., Moskva: Èsmo. [Google Scholar]
  23. Pelevin V. (2013), Bètman Apollo, Moskva: Èsmo. [Google Scholar]
  24. Pielewin W. (2008), Empire V, tłum. E. Rojewska-Olejarczuk, Warszawa: Wydawnictwo W.A.B. [Google Scholar]
  25. Pielewin W. (2014), Batman Apollo, tłum. E. Rojewska-Olejarczuk, Kraków: Wydawnictwo Literackie. [Google Scholar]
  26. Pielewin W. (2018), S.N.U.F.F., tłum. A. Janowski, Konin: Psychoskok. [Google Scholar]
  27. Prohorova T.G., Bobyleva A.L. (2012), Igra so znakami massovoj kulʹtury v proze V. Pelevina [v:] Ûsupov R.R., Valeev R.M. (red.), Novye smysly, novye formy v reklamnoj industrii i reklamnom obrazovanii. Sbornik materialov XVI Vserossijskoj konferencii zaveduûŝih kafedrami reklamy, svâzej s obŝestvennostʹû i smežnyh specialʹnostej. Častʹ2, Kazanʹ Informacionno-izdatelʹskij centr «Kulʹtura», s. 135–148, https://www.elibrary.ru/item.asp?edn=xwgqgl [dostup: 30.04.2026]. [Google Scholar]
  28. Sidaš V.V., Krickaâ N.V.(2022), Osobennosti peredači idiostilâ V.Pelevina v anglij­skom perevode romana «Generation „P“», «Vestnik Tomskogo gosudarstvennogo pedagogičeskogo universiteta», Vyp. 4(222), s. 34–40, https://doi.org/10.23951/1609-624X-2022-4-34-40 [Google Scholar]
  29. Širokova E.A. (2014), Âzykovoe tvorčestvo i «lingvističeskaâ arheologiâ» V. Pelevina, «Vestnik Nižegorodskogo universiteta im. N.I. Lobačevskogo», № 5, s. 145–150, https://cyberleninka.ru/article/n/yazykovoe-tvorchestvo-i-lingvisticheskaya-arheologiya-v-pelevina [dostup: 5.05.2026]. [Google Scholar]
  30. Staruhina A.A. (2013), Osobennosti perevoda slengovoj leksiki, «Lingvistika i mežkulʹturnaâ kommunikaciâ», Vypusk № 9, c. 116–119, https://cyberleninka.ru/article/n/osobennosti-perevoda-slengovoy-leksiki [dostup: 29.04.2026]. [Google Scholar]
  31. Szczerbowski T. (2021), O proekte russko-polʹskogo slovarâ razgovornoj reči i obŝego slenga, „Przegląd Rusycystyczny”, nr 2 (174), s. 55–66, https://doi.org/10.31261/pr.10295 [Google Scholar]

Downloads

Download data is not yet available.