Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki
EPPiSM Baner

Nr 4/2025/76

Artykuły

Wileński sędzia Stefan Plich o praktyce imechanizmach sowieckiego sądownictwa

DOI: https://doi.org/10.52097/eppism.10639  [Google Scholar]
Opublikowane: 30-12-2025

Abstrakt

Artykuł przedstawia kompleksową analizę radzieckiego systemu sądownictwa w okresie stalinowskim (latach 30. XX wieku) przeprowadzoną na podstawie krytycznych prac Stefana Plicha, polskiego sędziego okresu międzywojennego, który publikował w „Wileńskim Przeglądzie Prawniczym”. Analizy Plicha, powstałe niemal równocześnie z badanymi zjawiskami, stanowią cenne źródło historyczne dokumentujące mechanizmy instrumentalizacji wymiaru sprawiedliwości w państwie totalitarnym. W artykule przeanalizowano trzy fundamentalne aspekty: uwarunkowania polityczne radzieckiego sądownictwa, kryzys kadrowy i wymagania kwalifikacyjne oraz instytucję „legalności rewolucyjnej” jako syntezę ideologii i prawa. Szczególną uwagę poświęcono stalinowskiej konstytucji z 1936 roku i ustawie o sądownictwie z 1938 roku, które – pomimo pozorów demokratyzacji – wzmocniły dyktaturę poprzez centralizację i kontrolę partii. Praca Plicha pokazuje, w jaki sposób instytucje prawne charakterystyczne dla państwa prawa mogą być wykorzystywane do budowania systemu totalitarnego, w którym sądownictwo staje się „soczewką skupiającą ogólne formy sprawowania rządów w ZSRR”. Analiza ta zachowuje znaczenie dla współczesnej teorii prawa i porównawczych studiów prawniczych, ilustrując konsekwencje absolutnego podporządkowania prawa celom politycznym. 

Bibliografia

  1. Ancewicz F., Stalinowska koncepcja państwa na tle ewolucji ustrojowej Związku Socjalistycznych Republik Sowieckich, Wilno 1939 (wznowienie: Lublin 2001). [Google Scholar]
  2. Berman H., Justice in the U.S.S.R. An Interpretation of Soviet Law, Cambridge–London 1963. [Google Scholar]
  3. Bosiacki A., Utopia. Władza. Prawo. Doktryna i koncepcje prawne „bolszewickiej” Rosji 1917–1921, Warszawa 2012. [Google Scholar]
  4. Carrol W. H., Narodziny i upadek rewolucji komunistycznej, Kąty Wrocławskie 2008. [Google Scholar]
  5. Conquest R., Wielki terror, Warszawa 1997. [Google Scholar]
  6. Czuma I., Konstytucja Rosji sowieckiej, Kraków 1923. [Google Scholar]
  7. Figes O., Tragedia narodu. Rewolucja rosyjska 1891–1924, Wrocław 2009. [Google Scholar]
  8. Grzybowski K., Ustrój Związku Socjalistycznych Sowieckich Republik. Doktryna i konstytucja, Kraków 1929. [Google Scholar]
  9. Hazard J.N., Communists and Their Law. A Search for the Common Core of the Legal Systems of the Marxian Socialist States, Chicago–London 1969. [Google Scholar]
  10. Heller M., Niekricz A., Utopia u władzy. Historia Związku Sowieckiego od narodzin do wielkości 1917–1939, tom 1, Poznań 2016. [Google Scholar]
  11. Kalendarz informator sądowy na 1939 rok, Warszawa 1939. [Google Scholar]
  12. Kamil K. [pseud.], Zza kulis sprawiedliwości sowieckiej: likwidacja starego systemu sądowego, charakterystyka temidy sowieckiej, czrezwyczajki i trybunały, więzienia, obozy itp. – szkice ze wspomnień i wrażeń jednej z ofiar prawodawstwa sowieckiego, Katowice 1927. [Google Scholar]
  13. Klementowski M., Powszechna historia ustroju, Warszawa 2013. [Google Scholar]
  14. Komarnicki W., Nowy ustrój Związku Sowietów, „Rocznik Prawniczy Wileński” 1938, 10. [Google Scholar]
  15. Kornat M., Bolszewizm, totalitaryzm, rewolucja, Rosja. Początki sowietologii i studiów nad systemami totalitarnymi w Polsce (1918–1939), tom 1, Kraków 2003. [Google Scholar]
  16. Kornat M., Polska szkoła sowietologiczna (1930–1939), Kraków 2003. [Google Scholar]
  17. Korwin T., Podstawy ustrojowe Związku Sowieckiego. Studium polityczno-prawne, Warszawa 1933. [Google Scholar]
  18. Lemkin R., Kodeks karny Rosji sowieckiej 1927 (z przedmową W. Makowskiego), Warszawa 1928. [Google Scholar]
  19. Lewickyj [Łewycki] B., Terror i rewolucja, tłum. A. Palicki, Wrocław 1990 i Łomianki 2004. [Google Scholar]
  20. Lityński A., Prawo Rosji i ZSRR 1917–1991, czyli historia wszechzwiązkowego komunistycznego prawa (bolszewików). Krótki kurs, Warszawa 2017. [Google Scholar]
  21. Milewski S., Redzik A, Themis i Pheme. Czasopiśmiennictwo prawnicze w Polsce do 1939 r., Warszawa 2011. [Google Scholar]
  22. Pipes R., Rewolucja rosyjska, Warszawa 1994. [Google Scholar]
  23. Pipes R., Rosja bolszewików, Warszawa 2005. [Google Scholar]
  24. Plich S., O poziomie naukowym sądowników sowieckich, „Wileński Przegląd Prawniczy” 1935, 11. [Google Scholar]
  25. Plich S., Zadania sądownictwa ZSRR w wykonaniu planów zbożowych, „Wileński Przegląd [Google Scholar]
  26. Prawniczy” 1936, 1. [Google Scholar]
  27. Plich S., Rok walki o kadry sądownictwa ZSRR, „Wileński Przegląd Prawniczy” 1936, 7–8. [Google Scholar]
  28. Plich S., Sąd i prokuratura w nowej konstytucji ZSRR, „Wileński Przegląd Prawniczy” 1936, 12 oraz 1937, 1–5. [Google Scholar]
  29. Plich S., Prawo o ustroju sądownictwa ZSRR, „Wileński Przegląd Prawniczy” 1938, 11 i 12. [Google Scholar]
  30. Plich S., Praworządność rewolucyjna a sądownictwo w ZSRR, „Wileński Przegląd Prawniczy” 1939, 8. [Google Scholar]
  31. Rozensztat B., Organizacja sądownictwa w Rosji Sowieckiej, „Palestra” 1926, 9. [Google Scholar]
  32. Sakowicz R., Sowiecka temida, „Głos Sądownictwa” 1935, 3. [Google Scholar]
  33. Sakowicz R., Sądy i sędziowie Sowietów, „Głos Sądownictwa” 1935, 4. [Google Scholar]
  34. Sakowicz R., Blaski i nędze sowieckiego wymiaru sprawiedliwości, „Głos Sądownictwa” 1935, 5. [Google Scholar]
  35. Sakowicz R., Sądy koleżeńskie w Sowietach, „Głos Sądownictwa” 1935, 10. [Google Scholar]
  36. Sakowicz R., Naczelny prokurator Sowietów o sądach i sędziach sowieckich, „Głos Sądownictwa” 1935, 11. [Google Scholar]
  37. Sakowicz R., Kolejne zadania sądownictwa sowieckiego, „Głos Sądownictwa” 1936, 2. [Google Scholar]
  38. Staniewicz W. (red.), Dział ‘Europa wschodnia’, „Wileński Przegląd Prawniczy” 1936, 1 i nn. [Google Scholar]
  39. Sukiennicki W., Ewolucja ustroju Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, Wilno 1938. [Google Scholar]
  40. Wołyński S., Sądy Polesia sowieckiego, „Głos Sądownictwa” 1938, 1. [Google Scholar]
  41. Wołyński S., Dwudziestolecie justycji sowieckiej, „Głos Sądownictwa” 1938, 2. [Google Scholar]
  42. Wróblewski B., Studia z dziedziny prawa i etyki, Wilno 1934. [Google Scholar]
  43. Wróblewski B., Grupy współdziałania z prokuraturą w ZSRR, „Wileński Przegląd Prawniczy” 1938, 7. [Google Scholar]
  44. Wykaz wywiezionych, „Kurier Wileński” 1939, 4 listopada. [Google Scholar]
  45. Zbrodnia nieukarana, Katyń–Twer–Charków, M. Tarczyński, J. Snitko-Rzeszut (red.), „Zeszyty Katyńskie” 1996, 6 [Google Scholar]

Downloads

Download data is not yet available.

Podobne artykuły

1 2 3 4 5 6 7 8 9 > >> 

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.