Abstract
W artykule przeanalizowano strukturę, miejsce i znaczenie tematów teologicznych w Księdze Jeremiasza. Tekst ukazuje skomplikowaną kompozycję księgi, na którą składają się warstwy liryczne oraz prozatorskie, a także proroctwa, elementy biograficzne, jak również liczne konteksty deuteronomistycznych. Szczególną uwagę autor poświęcił teologicznej głębi znamiennej dla myśli proroka Jeremiasza, a więc takim tematom jak: relacja człowieka z Bogiem, kult, grzech, Nowe Przymierze oraz mesjanizm.
Jeśli chodzi o strukturę Księgi Jeremiasza, trzeba zaznaczyć, że zawiera ona różne gatunki tekstowe: proroctwa o charakterze poetyckim (źródło A), narracje biograficzne (źródło B), oraz kazania deuteronomistyczne (źródło C). Różni badacze (L. Stachowiak, J. Lemański, G. Witaszek) proponują rozmaite podziały strukturalne. W większość ich analiz uwidacznia się głęboka zależność między biografią proroka, a jego misją.
W kwestii miejsca, które księga zajmuje na tle całej Biblii oraz jej znaczenia dla NT, należy odnotować, iż zdecydowanie wyróżnia się pośród prorockich tekstów ST. Zaś w NT pojawiają się nieliczne, lecz znaczące odniesienia do Jeremiasza (głównie w Mt, Łk, Hbr). Dodajmy, że bardzo istotny cytat z: Jr 31,31-34 dotyczący Nowego Przymierza, został przywołany w Hbr 8,8-12. Jeremiaszowe bogactwo teologiczne jest naprawdę zdumiewające, między innymi w kontekście zapowiedzi mesjańskich, które mogłyby zostać z powodzeniem przywoływane np. w listach apostolskich.
Wreszcie warto zwrócić uwagę na konkretne tematy teologiczne wpisane w analizowaną księgę. Są nimi: Relacja człowieka z Bogiem Jahwe (która ma być osobista, dialogiczna, oparta na przymierzu i zaufaniu); grzech wynikający z odstępstwa od Bożych norm (prorok piętnuje bałwochwalstwo, niesprawiedliwość i formalizm religijny); kult i świątynia (Jeremiasz krytykuje rytuały nie owocujące przemianą serca); metafora małżeństwa (Bóg jako Oblubieniec, Izrael jako niewierna żona – obraz niewierności i nadziei na przebaczenie); Nowe Przymierze (zapowiedź odnowienia relacji Boga z człowiekiem przez prawo wpisane w głębię serca, zapowiedź mesjańska); mesjanizm (prorocza wizja sprawiedliwego króla z rodu Dawida, która potem ziści się w Jezusie z Nazaretu).
Literaturhinweise
- Banaszek A., Prorocy przedwygnaniowi, Zarys teologii Starego Testamentu, Skrypt 3, Warszawa 2003. [Google Scholar]
- Bozak B., Księga Jeremiasza, w: Międzynarodowy komentarz do Pisma Świętego. Komentarz katolicki i ekumeniczny na XXI wiek, red. W. R. Farmer, tł. W. Bernard, red. nauk. wyd. pol. W. Chrostowski, Warszawa 2000. [Google Scholar]
- Brzegowy T., Prorocy Izraela, t. I, Tarnów 1999. [Google Scholar]
- Carrol R. P., Jeremiah. A commentary, London 1996. [Google Scholar]
- Couturier G. P., Księga Jeremiasza, w: Katolicki Komentarz Biblijny, red. R. E. Brown, J. A. Fitzmyer, R. E. Murphy, red. nauk. wyd. pol. W. Chrostowski, Warszawa 2001. [Google Scholar]
- Gądecki S., Jeremiasz, w: Wstęp do ksiąg prorockich Starego Testamentu, Gniezno 1993. [Google Scholar]
- Gołębiewski M., Dni klęski (Księga Jeremiasza), w: Wielki świat starotestamentalnych proroków, red. T. Brzegowy, J. Frankowski, M. Gołębiewski, t. 4, Warszawa 2001. [Google Scholar]
- Jelonek T., Małżeństwo i rodzina w Piśmie Świętym, Kraków 2007. [Google Scholar]
- Jelonek T., Prorocy Starego Testamentu, Kraków 2007. [Google Scholar]
- Longman T., Jeremiah, Lamentations – New International Biblical Commentary, Peabody 2008. [Google Scholar]
- Lemański J., Niech przyjdzie do mnie, a dowie się, że prorok w Izraelu (2 Krl 5, 8 b), Wprowadzenie do profetyzmu starotestamentalnego, t. I. Profetyzm przedklasyczny. Prorocy więksi, numer 28. Studia i Rozprawy, Wydział Teologiczny Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 2011. [Google Scholar]
- Mills M. E., Images of God in the Old Testament, London 1998. [Google Scholar]
- Nicholson E. W., The Cambridge Bible Commentary on the New English Bible Jeremiah 1-25, Cambrigde 1973. [Google Scholar]
- Paściak J., Księga proroków. Jeremiasz – Ezechiel – Daniel i prorocy mniejsi. Wstęp szczegółowy i egzegeza wybranych urywków, t. 2, Kraków 1985. [Google Scholar]
- Peter M., Zanim otworzysz Biblię, Poznań 1998. [Google Scholar]
- Rosik M., Czy nowe różni się od dawnego? O Jeremiaszowej zapowiedzi nowego przymierza raz jeszcze (Jr 31,31-34), w: Dobrze jest dziękować Panu (Ps 92,2). Księga Jubileuszowa dla Księdza Profesora Waldemara Chrostowskiego w 70. rocznicę urodzin, red. J. Kręcidło, B. Strzałkowska, Warszawa 2021, s. 552-567. [Google Scholar]
- Rumianek R., Prorocy okresu niewoli babilońskiej, Warszawa 2004. [Google Scholar]
- Schreiner J., Kommentar zum Alten Testament mit der Einheitsübersetzung. Jeremiah 1-25,14, Wurzburg 1981. [Google Scholar]
- Stachowiak L., Księga Jeremiasza, Pismo Święte Starego Testamentu, t. X, Poznań 1967. [Google Scholar]
- Stachowiak L., Prorocy Więksi: Jeremiasz, w: Wstęp do Starego Testamentu, red. L. Stachowiak, Poznań 1990. [Google Scholar]
- Stachowiak L., Księga Jeremiasza. Tłumaczenie, wstęp i komentarz, w: Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, red. J. Kudasiewicz, L. Stachowiak, Lublin 1997. [Google Scholar]
- Stuhlmueller C., The books of Jeremiah and Baruch, w: Old testament reading guide, red. W. G. Heidt, C. Stuhlmueller, K. Sullivan, B. M. Ahern, t. 17, Collegeville 1970. [Google Scholar]
- Synowiec S., Prorocy Izraela, ich pisma i nauka, wydanie trzecie poprawione i rozszerzone. [Google Scholar]
- Thompson J. A., The Book of Jeremiah, William B. Eerdmans Publishing Company, Grand Rapids, Michigan 1980. [Google Scholar]
- Szwarc U., „Kiedy wypełnią się dni…” Analiza egzegetyczno – teologiczna 2 Sm 7,12; Jr 23,5; Iz 11,3-4, „Roczniki Teologiczne”, 48/1 (2001), s. 27-36. [Google Scholar]
- Szymik S., Małżeństwo i rodzinna w Biblii, w: Życie społeczne w Biblii, red. G. Witaszek, Lublin 1997. [Google Scholar]
- Witaszek G., Moc słowa prorockiego, Przewodnik po literaturze prorockiej Starego Testamentu, Lublin 1995. [Google Scholar]
- Zawiszewski E., Księgi proroków, Pelplin 1998. [Google Scholar]
- Ziesler J., Sprawiedliwość, w: Słownik wiedzy biblijnej, red. B. M. Metzger, M. D. Coogan, Warszawa 1996. [Google Scholar]
- Żywica Z., Prorok Jeremiasz i Ewangelista Mateusz świadkami wiary zagrożonej anihilacją, „Biblica et Patristica Thoruniensia”, 7/3 (2014), s. 73-87. [Google Scholar]
Downloads
Keine Nutzungsdaten vorhanden.
