Zur Hauptnavigation springen Zum Inhalt springen Zur Fußzeile springen
##common.pageHeaderLogo.altText##

Bd. 32 (2025)

Artykuły

Sztuka sakralna w kopalniach soli w Wapnie (1957-1977) i Inowrocławiu (1947-1986)

  • Dariusz Śladecki
DOI: https://doi.org/10.52097/rs.2025.361-383  [Google Scholar]
Veröffentlicht: 2026-08-17

Abstract

W ośrodkach górniczych w Bochni i Wieliczce już XVII w. ukształtował się zwyczaj tworzenia miejsc kultu w podziemiach kopalni, który w drugiej poł. XX w. dzięki kontaktom zawodowym i migracji górników został przyjęty w kopalni soli w Wapnie (Wielkopolska) i w ograniczonej formie w kopalni soli w Inowrocławiu. Forma architektoniczna obiektów sakralnych była ściśle uzależniona od budowy geologicznej złóż soli, jak też sposobu ich eksploatacji. W latach 1955-1957 w kopalni soli w Wapnie, podczas prac górniczych w jednej z komór na poziomie VII (na głębokości 480 m) urządzono kaplicę św. Kingi o wymiarach 50 m długości, 25 m szerokości i wys. 12 m. Inicjatorem i kierownikiem budowy kaplicy był inż. Adam Ślizowski (1921-1994), pochodzący z Bochni. Według jego projektu wykuto w caliźnie monumentalny ołtarz, zrealizowany w formie piramidalnie spiętrzonych w pięciu poziomach prostopadłościennych bloków półprzezroczystej soli białej z umieszczoną w niszy figurą św. Kingi z soli szarej, wyrzeźbioną w Wieliczce. Św. Kinga została przedstawiona w stroju zakonnym, z mitrą książęcą na głowie i bryłą soli trzymaną przed sobą w dłoniach. Wnętrze kaplicy było jednoprzestrzenne, poszerzone o zakrystię ze schodami prowadzącymi na ambonę oraz kawernę, w której urządzono stajenkę betlejemską z kilkunastoma figurkami z wypalonej gliny. Figurki wykonała Klara Prillowa (1907-1991), artystka ludowa z Kcyni. W 1957 r. prymas Stefan Wyszyński dokonał uroczystej konsekracji kaplicy św. Kingi. W dniu 5 sierpnia 1977 r. doszło do katastrofy i zatopienia wodą całej kopalni wraz z kaplicą.
W kopalni soli w Inowrocławiu powstały dwa obiekty sztuki, które były zlokalizowane na poziomie V (na głębokości 542 m). W latach 1947-1986 na ścianie w hali pomp znajdował się obraz św. Barbary, namalowany na tynku przez górnika B. Mikołajewskiego. Patronka górników została przedstawiona w koronie na głowie z atrybutami trzymanymi w rękach: mieczem, księgą i kielichem z hostią oraz wieżą ukazaną w tle. W 1986 r., z powodu zagrożenia zalaniem przez wodę, podjęto decyzję o stopniowej likwidacji kopalni soli w Inowrocławiu. W 1986 r. po wycięciu z tynku obraz św. Barbary został wyniesiony z kopalni na powierzchnię. Drugim obiektem sztuki był pomnik w formie steli z płaskorzeźbą krzyża z soli różowej, ustawionej na wysokim cokole wymurowanym z białej cegły. Autorem tego dzieła był górnik Edmund Chybicki. Pomnik miał upamiętniać wszystkich górników, którzy zginęli w kopalni soli w Inowrocławiu. W dniu 9 listopada 1981 r. stela została poświęcona przez Prymasa Polski Józefa kardynała Glempa. Pięć lat później wyniesiono stelę na powierzchnię.

Literaturhinweise

  1. Archiwalia [Google Scholar]
  2. Archiwum Kopalni Soli w Inowrocławiu [Google Scholar]
  3. Trochimowicz J., Dokumentacja konserwatorska. Transfer obrazu św. Barbary z tynku w kopalni pod ziemią na płytę paździerzową, Bydgoszcz 1987, mps. [Google Scholar]
  4. Opracowania [Google Scholar]
  5. Banach R., Grób i relikwie bł. Kingi w ciągu dziejów, „Studia i Materiały do Dziejów Żup Solnych w Polsce”, t. XVIII (1994), s. 47- 52. [Google Scholar]
  6. Boczkowski F., O Wieliczce pod względem historyi naturalnej dziejów i kąpieli, Bochnia 1843. [Google Scholar]
  7. Budryk W., Zapadliska na terenie miasta Inowrocławia, „Przegląd Górniczo-Hutniczy”, 25 (1933), nr 8, s. 432. [Google Scholar]
  8. Brzezichowa J., Przeobrażenia gospodarcze miasta w okresie zaboru pruskiego, w: Dzieje Inowrocławia, pod red. M. Biskupa, t. 1 (do 1919), Warszawa-Poznań-Toruń 1978, s. 301-435. [Google Scholar]
  9. Charkot J., Skubisz M., Kaplice św. Krzyża w komorze Piżmowa i przy podłużni Geramb w kopalni wielickiej, „Studia i Materiały do Dziejów Żup Solnych w Polsce”, t. XXVI (2009), s. 65-92. [Google Scholar]
  10. Cybulski Cz., 100 lat Inowrocławskich Kopalń Soli im. Bolesława Krupińskiego 1873-1973, Inowrocław 1973. [Google Scholar]
  11. Die Geschichte, die wirtschaftliche und die kulturelle Entwickelung des Kreises Hohensalza bis zum Jahre 1911, Hohensalza (Inowrocław)1911. [Google Scholar]
  12. Dobrowolska D., Górnicy salinarni Wieliczki w latach 1880-1939. Studium historyczno-socjologiczne załogi robotniczej, Wrocław-Warszawa-Kraków 1965. [Google Scholar]
  13. Janicka-Krzywda U., Wierzenia górników wielickich, „Studia i Materiały do Dziejów Żup Solnych”, VIII (1979), s. 127-156. [Google Scholar]
  14. Janicka-Krzywda U., Postać bł. Kingi w legendzie ludowej, „Studia i Materiały do Dziejów Żup Solnych”, X (1981), s. 154-178. [Google Scholar]
  15. Juchniewicz Z., Kopalnia przed egzekucją, „Fakty”, 1986, nr 15/1019, s, 1, 4. [Google Scholar]
  16. Kalwajtys E., Kaplica Św. Antoniego w kopalni soli w Wieliczce, „Studia i Materiały do Dziejów Żup Solnych w Polsce”, XIX (1996), s. 47-110. [Google Scholar]
  17. Kalwajtys E., Świadectwa kultu świętej Kingi w górnictwie solnym, „Studia i Materiały do Dziejów Żup Solnych w Polsce”, XXI (2001), 257-272. [Google Scholar]
  18. Kalwajtys E., Kaplica Świętej Kunegundy w komorze Boczaniec, „Studia i Materiały do Dziejów Żup Solnych w Polsce”, XXIII (2003), s. 37-52. [Google Scholar]
  19. Kalwajtys E., Kaplica pod wezwaniem św. Krzyża w komorze Lizak na poziomie I w Kopalni Soli w Wieliczce, „Studia i Materiały do Dziejów Żup Solnych w Polsce”, XXVII (2011), s. 269-299. [Google Scholar]
  20. Kanior M., Kult bł. Kingi na Ziemi Krakowskiej w ciągu wieków, „Studia i Materiały do Dziejów Żup Solnych w Polsce”, XXI (2001), s. 239-255. [Google Scholar]
  21. Kopalnia Soli w Wapnie. Rys historyczny, praca zbiorowa pod red. S. Kopecia, Poznań 1963 r. [Google Scholar]
  22. Kopalnia Soli „Solno”, oprac. zbiorowe (Antoszkiewicz W., Hus M., Jabłoński S., Jasiński Z., Sikorski Cz., Szczepański T.), Łódź 1988. [Google Scholar]
  23. Kowalski L., Fischer S, Żywot bł. Kingi i dzieje jej kultu, Tarnów 1992. [Google Scholar]
  24. Paluch-Staszkiel K., Kaplica bł. Kingi w kopalni Soli w Wieliczce, „Studia i Materiały do Dziejów Żup Solnych”, X (1981), s. 103-151. [Google Scholar]
  25. Prokopek M., Atlas sztuki ludowej i folkloru w Polsce, Warszawa 1978. [Google Scholar]
  26. Rochnowski H., Zarys przemian społeczno-gospodarczyk Inowrocławia w latach 1945-1977, w: Dzieje Inowrocławia, pod red. M. Biskupa, t. 2 (1919-1979), Warszawa- Poznań- Toruń 1982, s. 231-288. [Google Scholar]
  27. Śladecki D., Funkcje religijne kaplicy w bocheńskiej kopalni soli, „Currenda”, 1987, nr 4-6, s. 207-215. [Google Scholar]
  28. Śladecki D., Z dziejów kaplic w bocheńskiej kopalni soli, „Currenda”, 1987, nr 7-9, s. 360-377. [Google Scholar]
  29. Śladecki D., Kaplica bł. Kingi w bocheńskiej kopalni soli, „Studia i Materiały do Dziejów Żup Solnych w Polsce”, XV (1989) s. 103-140. [Google Scholar]
  30. Śladecki D., Ikonografia błogosławionej Kingi w sztuce na terenie diecezji tarnowskiej, „Currenda”, 1989, nr 7-9, s. 377-385. [Google Scholar]
  31. Śladecki D., Podziemne miejsca kultu w tradycji bocheńskich górników, „Rocznik Bocheński”, 5 (2001), s. 65-86. [Google Scholar]
  32. Śladecki D., Kaczyka. Zabytki i sąsiedzi, „Tygiel”, 2002, nr 4/29, s. 80-83. [Google Scholar]
  33. Śladecki D, Praktyki religijne górników w Wieliczce i Bochni w kontekście preferowanych wartości w okresie zarządu austriackiego w latach 1772-1918 (w świetle dokumentów salinarnych), „Resovia Sacra”, 28 (2021), s. 605-627. [Google Scholar]
  34. Śladecki D, Wizerunki malarskie i rzeźbiarskie św. Kingi z XVIII i XIX wieku z kopalni soli zachowane Bochni, „Rocznik Kolbuszowski”, 23 (2023), s. 167-189. [Google Scholar]
  35. Śladecki D, Sztuka i władza w kopalni soli w Wieliczce w okresie zarządu austriackiego w latach 1772-1918, „Resovia Sacra”, 30 (2023), s. 187-212. [Google Scholar]
  36. Śladecki D, Kaplica św. Barbary w kopalni soli w Bochni (1923-1946), „Resovia Sacra”, 31 (2024), s. 493-517. [Google Scholar]
  37. Torańska T., Jabłonowski H., Śmierć kopalni, w: Ekspres Reporterów, Warszawa 1977, s. 3-50. [Google Scholar]
  38. Walczy Ł, Kult bł. Kingi w małopolskich ośrodkach górnictwa solnego, „Studia i Materiały do Dziejów Żup Solnych w Polsce”, XVIII (1994), s. 27-36. [Google Scholar]
  39. Wolańska A., Skubisz M., Krzyż i sól. Dziedzictwo wiary wielickich górników, Wieliczka 2016. [Google Scholar]
  40. Wolańska A., Wiara i patriotyzm w rzeźbach wielickich górników, Kraków 2018. [Google Scholar]

Downloads

Keine Nutzungsdaten vorhanden.