Problematyka przekładu toponimów w Septuagincie na przykładzie „wełny z Miletu” (Ez 27,18)


Abstrakt

Wełna w starożytności była przedmiotem wymiany handlowej pomiędzy krajami Lewantu a resztą znanego świata. Pożądano przede wszystkim tej czystej i miękkiej, ponieważ doskonale przyswajała ona barwniki, m.in. purpurę, z której słynął fenicki Tyr. W Lamencie nad Tyrem (Ez 27,1-36) autor hebrajski, a za nim tłumacz grecki wymieniają szereg miast i krain, z którymi handlował Tyr. Dostarczony przez Ezechiela materiał jest dzięki temu doskonałą podstawą do badań nad technikami translatorskimi stosowanymi w przekładzie toponimów. Ich analiza i porównanie wskazują na istnienie kilku rodzajów przekładu, a pośród nich techniki bazującej na asocjacji, która pozwoli wyjaśnić wprowadzenie do LXX Ez 27,18 Miletu w miejsce hebrajskiego Sacharu. Dowodów dostarczą greckie teksty literackie i dokumenty papirusowe z ptolemejskiego Egiptu.


Słowa kluczowe

Septuaginta; Księga Ezechiela; toponimy; wełna; Sachar; Milet; lament nad Tyrem

Aharoni Y., The Land of the Bible. A Historical Geography, transl. A.F. Rainey, Philadelphia 1979. [Google Scholar]

Albright W.F., The Town of Selle (Zaru) in the ‘Amarnah Tablets, “The Journal of Egyptian Archaeology” 10 (1924), pp. 6–8. [Google Scholar]

Allen L.C., Ezekiel 20-48, serie: Word Biblical Commentary 29, Dallas 2002. [Google Scholar]

Barnett R.D., Early Greek and Oriental Ivories, “The Journal of Hellenic Studies” 68 (1948), pp. 1–25. [Google Scholar]

Benda-Weber I., Textile Production Centres, Products and Merchants in the Roman Province of Asia, [in:] Making Textiles in pre-Roman and Roman Times: People, Places, Identities, M. Gleba, J. Pásztókai-Szeőke (eds.), serie: Ancient Textiles Series 13, Oxford–Oakville 2013, pp. 171–191. [Google Scholar]

Block D.I., The Book of Ezekiel. Chapters 25-48, serie: The New International Commentary on the Old Testament, Grand Rapids 1997. [Google Scholar]

Bosak P.C., Leksykon wszystkich miejsc biblijnych, Krakow 2016. [Google Scholar]

Brown S., Perspectives on Phoenician Art, “The Biblical Archaeologist” 55 (1992), no. 1, pp. 6–24. [Google Scholar]

Cooke G.A., A Critical and Exegetical Commentary on the Book of Ezekiel, Edinburgh 1936. [Google Scholar]

Driver G.R., Ezekiel. Linguistic and Textual Problems, “Biblica” 35 (1954), no. 2, pp. 145–159. [Google Scholar]

Frederic R., The Polemical Role of the ΑΡΧΟΝΤΕΣ and ΑΦΗΓΟΥΜΕΝΟΙ in Ez LXX, [in:] Ezekiel and His Book, J. Lust (ed.), Leuven 1986, pp. 85–89. [Google Scholar]

Greenberg M., Ezekiel 21-37. A New Translation with Introduction and Commentary, New Haven–London 2008. [Google Scholar]

Hauspie K., La version de la Septante d’Ézéchiel: traduction annotée d’Ez 1–24 et étude du grec d’Ézéchiel par une sélection de particularités lexicales et grammaticales, Leuven 2002 (doctoral dissertation). [Google Scholar]

Hauspie K., The Idiolect of the Target Language in the Translation Process. A Study of the Calques in the LXX of Ezekiel, [in:] Die Septuaginta – Texte, Kontexte, Lebenswelten. Internationale Fachtagung veranstaltet von Septuaginta Deutsch (LXX.D), Wuppertal 20.–23. Juli 2006, M. Karrer, W. Kraus, M. Meiser (eds.), serie: Wissenschaftliche Untersuchungen Zum Neuen Testament 219, Tübingen 2008, pp. 205–213. [Google Scholar]

Lapatin K.D.S., Chryselephantine Statuary in the Ancient Mediterranean World, serie: Oxford Monographs on Classical Archaeology, Oxford 2001. [Google Scholar]

Lemaire A., Tarshish-Tarsisi: problème de topographie historique biblique et assyrienne, [in:] Studies in Historical Geography and Biblical Historiography, K. Zecharia (ed.), Leiden–Boston–Köln 2000, pp. 44–62. [Google Scholar]

López-Ruiz C., Tarshish and Tartessos Revisited: Textual Problems and Historical Implications, [in:] Colonial Encounters in Ancient Iberia Phoenician, Greek, and Indigenous Relations, M. Dietler, C. López-Ruiz (eds.), Chicago–London 2009, pp. 255–280. [Google Scholar]

Marquis G., Consistency of Lexical Equivalents as a Criterion for the Evaluation of Translation Technique as Exemplified in the LXX of Ezekiel, [in:] VI Congress of the International Organization for Septuagint and Cognate Studies. Jerusalem 1986, C.E. Cox (ed.), Atlanta, GA 1987, pp. 425–444. [Google Scholar]

Marquis G., Word Order as a Criterion for the Evaluation of Translation Technique in the LXX and the Evaluation of Word-Order Variants as Exemplified in LXX-Ezekiel, “Textus” 13 (1986), pp. 59–84. [Google Scholar]

Montenegro J., Castillo A. del, The Location of Tarshish. Critical Considerations, “Revue biblique” 123 (2016), no. 2, pp. 239–268. [Google Scholar]

Olley J.W., Ezekiel. A Commentary based on Iezekiēl in Codex Vaticanus, serie: Septuagint Commentary Series, Leiden–Boston 2009. [Google Scholar]

Olley J.W., Ezekiel LXX and Exodus Comparisons, “Vetus Testamentum” 59 (2009), pp. 116–122. [Google Scholar]

Papadopoulou M., Wool and the City. Wool and Linen Textile Trade in Hellenistic Egypt, [in:] Textiles, Trade and Theories. From the Ancient Near East to the Mediterranean, K. Dross-Krüpe, M.-L. Nosch (eds.), serie: Kārum-Emporion-Forum 2, Münster 2016, pp. 193–209. [Google Scholar]

Perseus Digital Library, G.R. Crane (eds.), http://www.perseus.tufts.edu [access: 14.05.2019]. [Google Scholar]

Septuaginta czyli Biblia Starego Testamentu wraz z księgami deuterokanonicznymi i apokryfami, introduction and translation by R. Popowski, Warsaw 2014. [Google Scholar]

Septuaginta. Id est, Vetus Testamentum graece iuxta LXX interpretes, A. Rahlfs, R. Hanhart (eds.), serie: Deutsche Bibelstiftung, Stuttgart 2006 (second revised edition). [Google Scholar]

Septuaginta. Vetus Testamentum Graecum Auctoritate Societas Litterarum Gottingensis, t. 16/1: Ezechiel, J. Ziegler (ed.), supplemented by D. Fraenkel, Göttingen 1977. [Google Scholar]

Rooy H.F. van, Translation Technique and Translating a Translation, with Special Reference to Treidel 8–11, “Aramaic Studies” 5.2 (2007), pp. 225–238. [Google Scholar]

Sijpesteijn P.J., Receipts for Wool and a Woollen Garment, 215–213 B.C., [in:] Yale Classical Studies: Papyrology, N. Lewis (ed.), Cambridge–London–New York 1985, pp. 67–71. [Google Scholar]

Soisalon-Soininen I., Die Infinitive in der Septuaginta, serie: Annales Academiae Scientiarum Fennicae B 132/1, Helsinki 1965. [Google Scholar]

Sollamo R., Renderings of Hebrew Semiprepositions in the Septuagint, serie: Annales Academiae Scientiarum Fennicae 19, Helsinki 1979. [Google Scholar]

Starke F., Sēḫa (Seha River Land), [in:] Brill’s New Pauly, http://static.ribo.brill.semcs.net/entries-/brill-s-new-pauly [access: 5.07.2019]. [Google Scholar]

Thesaurus Linquae Graecae, http://stephanus.tlg.uci.edu [access: 16.05.2019]. [Google Scholar]

Tov E., Transliterated Proper Names in the Septuagint: Some Statistics, [in:] Biblical Greek in Context, Essays in Honour of John A.L. Lee, serie: Biblical Tools and Studies 22, J. Aitken, T.V. Evans (eds.), Leuven 2015, pp. 241–245. [Google Scholar]

Waarsenburg D.J., Astarte and Monkey representations in the Italian Orientalizing Period. The Amber Sculptures from Satricum, [in:] Akten des Internationalen Kolloquiums ‘Interactions in the Iron Age: Phoenicians, Greeks and the Indigenous Peoples of the Western Mediterranean.’ Amsterdam am 26. und 27. Marz 1992, H.G. Niemeyer (ed.), “Hamburger Beiträge zur Archäologie” 19/20 (1992/1993), pp. 33–71. [Google Scholar]

Weissert D., The Verb חדל‎ in LXX-Ezekiel, [in:] Bible and Jewish History, Tel Aviv 1971, pp. 277–288. [Google Scholar]

Wielki słownik hebrajsko-polski i aramejsko-polski Starego Testamentu, vol. 1–2, L. Koehler, W. Baumgartner, J.J. Stamm (eds.), P. Dec (ed. of the Polish edition), Prymasowska Seria Biblijna, Warszawa 2008. [Google Scholar]

Zimmerli W., Cross F.M., Baltzer K., Ezekiel. A Commentary on the Book of the Prophet Ezekiel, serie: Hermeneia – a Critical and Historical Commentary on the Bible, Philadelphia 1983. [Google Scholar]

Opublikowane
2020-12-04


Dział
Biblistyka

Udostępnij

Rambiert-Kwaśniewska, A. (2020). Problematyka przekładu toponimów w Septuagincie na przykładzie „wełny z Miletu” (Ez 27,18). Wrocławski Przegląd Teologiczny, 28(2), 31-48. https://doi.org/10.34839/wpt.2020.28.2.31-48

Anna Rambiert-Kwaśniewska  anna.rambiert@gmail.com
Papieski Wydział Teologiczny we Wrocławiu, Polska  Polska
https://orcid.org/0000-0002-9491-6786

Anna Rambiert-Kwaśniewska (dr) – adiunkt w Instytucie Nauk Biblijnych na Papieskim Wydziale Teologicznym we Wrocławiu, wykładowca na Uniwersytecie Wrocławskim, doktor teologii biblijnej i nauk humanistycznych. Autorka kilku książek oraz kilkudziesięciu artykułów naukowych i popularnonaukowych o tematyce biblijnej. Laureatka stypendium MNiSW dla wybitnych młodych naukowców. Członek zwyczajny międzynarodowych biblijnych stowarzyszeń naukowych: SBL, EABS, IOSCS oraz Stowarzyszenia Biblistów Polskich.