Teologiczno-biblijne podstawy rozumienia Eucharystii jako pamiątki uobecniającej zbawczą ofiarę Chrystusa


Abstrakt

Zasadniczym problemem podjętym w artykule jest odpowiedź na pytanie, na jakiej zasadzie, w oparciu o dane Pisma Świętego, wierzący uczestniczący w Eucharystii mają dostęp do zbawczej ofiary Chrystusa dokonanej na krzyżu. Autor za punkt wyjścia przyjmuje słowa Jezusa wypowiedziane na Ostatniej Wieczerzy: „To czyńcie na moją pamiątkę” i za kluczowe uznaje zrozumienie oryginalnego znaczenia słowa „pamiątka” (gr. anamnesis). Swoją analizę przeprowadza w dwóch etapach. Najpierw sięga do hebrajskiego słowa zikkaron jako ekwiwalentu nowotestamentalnego terminu anamnesis i ukazuje jego głębokie zakorzenienie w kultycznym języku judaizmu. Następnie w tym kontekście przeprowadza egzegezę słów ustanowienia Eucharystii, którą poszerza o wywód autora Listu do Hebrajczyków, gdzie odnajdujemy pełne rozumienie ofiary Chrystusa dokonanej „raz na zawsze”. Odkrycie na nowo w teologii pełnego rozumienia pojęcia pamiątki-anamnezy ze słów ustanowienia Eucharystii nastąpiło dopiero w badaniach biblijnych i liturgicznych XX wieku, których osiągnięcia stanowią tutaj zasadniczy punkt odniesienia dla poszukiwań autora. Efektem tego procesu była recepcja i powrót do biblijno-patrystycznego ujęcia pamiątki w katolickim nauczaniu o Eucharystii jako ofierze oraz przełamanie impasu w dialogu ekumenicznym w tym zakresie.


Słowa kluczowe

pamiątka; zikkaron; anamneza; teologia Eucharystii; Eucharystia jako ofiara; biblijne podstawy Eucharystii; Jezus

Angenendt A., Die Revolution des geistigen Opfers. Blut – Sündenbock – Eucharistie, Freiburg in Br. 2016. [Google Scholar]

Barron R., Eucharystia [Eucharist], transl. K. Rosół, Cieszyn 2018. [Google Scholar]

Benedykt XVI, Jezus z Nazaretu [Jesus of Nazareth], part 2: Od wjazdu do Jerozolimy do zmartwychwstania [From Entry into Jerusalem to Resurrection], transl. W. Szymona, Kielce 2011. [Google Scholar]

Blaza M., Kościół w stanie epiklezy [The Church in the Epiclesis], Krakow 2018. [Google Scholar]

Bogacz R., Dzieło zbawienia w ludzkiej krwi Jezusa według Listu do Hebrajczyków [The Work of Salvation by the Human Blood of Jesus According to the Letter to the Hebrews], Krakow 2007. [Google Scholar]

Bösen W., Jesusmahl. Eucharistisches Mahl. Endzeitmahl. Ein Beitrag zur Theologie des Lukas, Stuttgart 1980. [Google Scholar]

Bösen W., Ostatni dzień Jezusa z Nazaretu [The Last Day of Jesus of Nazareth], transl. W. Moniak, Wrocław 2002. [Google Scholar]

Bourgeois H., Sesboüé B., Tihon P., Znaki zbawienia. Sakramenty, Kościół, Najświętsza Panna Maryja. Historia dogmatów [Signs of Salvation. Sacraments, Church, the Blessed Virgin Mary. History of Dogmas], vol. 3, transl. P. Rak, Krakow 2001. [Google Scholar]

Bouyer L., Eucharystia. Teologia i duchowość modlitwy eucharystycznej [Eucharist. Theology and Spirituality of Eucharistic Prayer], transl. L. Rutowska, Lublin 2015. [Google Scholar]

Brzeziński D., “Chrystus wczoraj, dziś, i na wieki”. Anamnetyczny wymiar roku liturgicznego [“Christ yesterday, today, and forever.” Anamnestic Dimension of the Liturgical Year], Toruń 2015. [Google Scholar]

Cantalamessa R., Pascha naszego zbawienia. Tradycje paschalne Biblii oraz pierwotnego Kościoła [The Passover of our Salvation. The Paschal Traditions in the Bible and the Early Church], transl. M. Brzezinka, Krakow 1998. [Google Scholar]

Chauvet L.-M., Symbol und Sakrament. Eine sakramentale Relecture der christlichen Existenz, Regensburg 2015. [Google Scholar]

Corbon J., Liturgia – źródło wody życia [Liturgy – the Source of the Water of Life], transl. A. Foltańska, Poznań 2005. [Google Scholar]

Czerski J., Biblijny przekaz Ostatniej Wieczerzy [Biblical Account of the Last Supper], [in:] Misterium Eucharystii [Mystery of the Eucharist], M. Worbs (ed.), Opole 2005, pp. 7–12. [Google Scholar]

Czerski J., Znaki sakramentalne w Nowym Testamencie [Sacramental Signs in the New Testament], Opole 1989. [Google Scholar]

Dieter T., Le dialogue luthéro-catholique sur l’eucharistie et la question de la communion eucharistique, „Recherches de Science Religieuse” 107 (2019), no. 1, pp. 87–106. [Google Scholar]

Dix G., The Shape of the Liturgy, London–New York 2007. [Google Scholar]

Drozd J., Ostatnia Wieczerza Nową Paschą [The Last Supper as the New Passover], Katowice 1977. [Google Scholar]

Eising H., רכז zākar, [in:] Theologisches Wörterbuch zum Alten Testament, vol. 2, G.J. Botterweck, H. Ringgren (eds.), Stuttgart–Berlin–Köln–Mainz 1977, pp. 571–593. [Google Scholar]

Froniewski J., Jedność Kościoła urzeczywistniona w znaku wspólnoty eucharystycznej – cel, który się oddala? Stan dialogu katolicko-protestanckiego o Eucharystii jako ofierze 50 lat po Dekrecie o ekumenizmie [Unity of the Church Realised in the Sign of the Eucharistic Community – an Objective that is Moving Away? The State of Catholic-Protestant Dialogue on the Eucharist as a Sacrifice 50 Years After the Decree on Ecumenism], “Communio” Polish Edition 35 (2015), no. 2 (190), pp. 35–59. [Google Scholar]

Gerken A., Teologia Eucharystii [Theology of the Eucharist], transl. S. Szczyrbowski, Warszawa 1977. [Google Scholar]

Gnilka J., Jezus z Nazaretu [Jesus of Nazareth], transl. J. Zychowicz, Krakow 1997. [Google Scholar]

Grecko-polski Nowy Testament. Wydanie interlinearne z kluczem gramatycznym, z kodami Stronga i Popowskiego oraz pełną transliteracją greckiego tekstu [Greek-Polish New Testament. Interlinear Edition with a Grammatical Key, Codes by Strong and Popowski and Full Transliteration of the Greek Text], transl. R. Popowski, M. Wojciechowski, Warszawa 2014. [Google Scholar]

Hebrajsko-polski Stary Testament. Pięcioksiąg. Przekład interlinearny z kodami gramatycznymi, transliteracją oraz indeksem rdzeni [Hebrew-Polish Old Testament. Pentateuch. Interlinear translation with grammatical codes, transliteration and index of roots], A. Kuśmirek, Warszawa 2003. [Google Scholar]

Hoping H., Mein Leib für euch gegeben. Geschichte und Theologie der Eucharistie, Freiburg im Br. 2011. [Google Scholar]

Irwin K.W., Models of the Eucharist, New York-Mahwah 2005. [Google Scholar]

Jankowski A., Jedno z doniosłych zadań Ducha Parakleta – ‘przypominać’ [One of the Most Important Tasks of Paraclete is ‘to Remind’], “Anamnesis” 4 (1997/1998), no. 15, pp. 37–39. [Google Scholar]

Jan Paweł II, Eucharystia jako pamiątka ‘mirabilia Dei’ [Eucharist as a Remembrance of ‘Mirabilia Dei’], “L’Osservatore Romano” (Polish Edition) 3 (2001), pp. 28–29. [Google Scholar]

Jan Paweł II, Dominicae cenae, [in:] Listy pasterskie Ojca Świętego Jana Pawła II [Pastoral Letters of the Holy Father John Paul II], Krakow 1997, pp. 367–401. [Google Scholar]

Jan Paweł II, Encyclical Ecclesia de Eucharistia, Watykan 2003. [Google Scholar]

Jeremias J., Die Abendmahlsworte Jesu, Göttingen 1967. [Google Scholar]

Jungmann J.A., Liturgia pierwotnego Kościoła do czasów Grzegorza Wielkiego [Liturgy of the Early Church to the Times of Gregory the Great], transl. T. Lubowiecka, Krakow 2013. [Google Scholar]

Katechizm Kościoła katolickiego [Catechism of the Catholic Church], Poznań 2002. [Google Scholar]

Kereszty R., Wedding Feast of the Lamb. Eucharistic Theology from a Historical, Biblical and Systematic Perspective, Chicago 2004. [Google Scholar]

Klaiber W., Der erste Korintherbrief, Neukirchen–Vluyn 2011. [Google Scholar]

Kohler L., Baumgartner W., Stamm J.J., Wielki słownik hebrajsko-polski i aramejsko-polski Starego Testamentu [The Great Hebrew-Polish and Aramaic-Polish Dictionary of the Old Testament], vol. 1, Warszawa 2008. [Google Scholar]

Kunzler M., Liturgia Kościoła [Liturgy of the Church], transl. L. Balter, Poznań 1999. [Google Scholar]

Leon-Dufour X., Czyńcie to na Moją pamiątkę [Do it in Rememberance of Me], “W Drodze” 4 (1984), pp. 22–31. [Google Scholar]

Lyonnet S., Eucharistie et vie chrétienne. Quelques aspects bibliques du mystère eucharistique, Paris 1993. [Google Scholar]

Marion J.-L., Bóg bez bycia [God Without Being], transl. M. Frankiewicz, Krakow 1996. [Google Scholar]

Müller G.L., Msza Święta źródło chrześcijańskiego życia [Holy Mass – the Source of Christian Life], transl. S. Śledziewski, Lublin 2007. [Google Scholar]

Mussner F., Traktat o Żydach [The Treaty on the Jews], transl. J. Kruczyńska, Warszawa 1993. [Google Scholar]

Nadolski B., Leksykon liturgii [Lexicon of Liturgy], Poznań 2006. [Google Scholar]

Pięcioksiąg Mojżesza. Druga Księga Mojżesza. Exodus, Tłomaczył i podług najlepszych źródeł objaśnił Dr. I. Cylkow [Pentateuch. The Second Book. Exodus, Translated and explained according to the best sources by Dr. I. Cylkow], Krakow 1895. [Google Scholar]

Pindel R., Obecność Pana w Eucharystii według tekstów jej ustanowienia [The Presence of the Lord in the Eucharist According to the Texts of its Institution], [in:] Eucharystia na ołtarzu świata [Eucharist on the Altar of the World], vol. 14, S. Koperek et al. (eds.), Krakow 2006, pp. 133–172. [Google Scholar]

Pitre B., Jesus and the Jewish Roots of the Eucharist, New York 2011. [Google Scholar]

Popowski R., Wielki słownik grecko-polski Nowego Testamentu [Great Greek-Polish New Testament Dictionary], Warszawa 1995. [Google Scholar]

Ratzinger J., Eucharystia. Bóg blisko nas [Eucharist. God Close to Us], transl. M. Rodkiewicz, Krakow 2005. [Google Scholar]

Rosik M., Pierwszy List do Koryntian. Wstęp, przekład z oryginału, komentarz [The First Letter to the Corinthians. Introduction, Translation from the Original Language, Commentary], Częstochowa 2009. [Google Scholar]

Scampini J.A., Luther and the Eucharist. A Catholic re-reading in an ecumenical perspective, [in:] Vermitteltes Heil. Martin Luther und die Sakramente, F. Körner, W. Thönissen (eds.), Paderborn–Leipzig 2018, pp. 119–142. [Google Scholar]

Schillebeeckx E., Chrystus Sakrament spotkania z Bogiem [Christ as the Sacrament of the Encounter with God], transl. A. Zuberbier, Krakow 1966. [Google Scholar]

Stern D.E., Remembering and Redemption, [in:] Rediscovering the Eucharist, R. Kereszty (ed.), New York–Mahwah 2003, pp. 2–15. [Google Scholar]

Strzelczyk G., Sakrament Eucharystii [Sacrament of the Eucharist], [in:] Znaki Tajemnicy. Sakramenty w teorii i praktyce Kościoła [Signs of Mystery. Sacraments in the Theory and Practice of the Church], K. Porosło, R.J. Woźniak (eds.), Krakow 2018, pp. 347–387. [Google Scholar]

Stuflesser M., Eucharistie. Liturgische Feier und theologische Erschließung, Regensburg 2013. [Google Scholar]

Świerzawski W., Dynamiczna ‘pamiątka’ Pana. Eucharystyczna anamneza Misterium Paschalnego i jego egzystencjalna dynamika [Dynamic ‘Remembrance’ of the Lord. Eucharistic Anamnesis of the Paschal Mystery and its Existential Dynamics], Krakow 1980. [Google Scholar]

Taft R.F., Ponad wschodem i zachodem. Problemy rozumienia liturgii [Over the East and the West. Problems with Understanding the Liturgy], transl. S. Gałecki, E. Litak, Krakow 2014. [Google Scholar]

Thurian M., L’eucharistie. Mémorial du Seigneur. Sacrifice d’action de grâce et d’intercession, Neuchâtel 1963. [Google Scholar]

Thurian M., O Eucharystii i modlitwie [On Eucharist and Prayer], transl. M. Tarnowska, Krakow 1987. [Google Scholar]

Opublikowane
2021-06-05


Dział
Teologia systematyczna

Udostępnij

Froniewski, J. (2021). Teologiczno-biblijne podstawy rozumienia Eucharystii jako pamiątki uobecniającej zbawczą ofiarę Chrystusa. Wrocławski Przegląd Teologiczny, 29(1), 137-162. https://doi.org/10.34839/wpt.2021.29.1.137-162

Jacek Froniewski  abbajacek@o2.pl
Papieski Wydział Teologiczny we Wrocławiu  Polska
https://orcid.org/0000-0003-0133-3125

Jacek Froniewski (ks. dr) – kapłan archidiecezji wrocławskiej, magister geografii Uniwersytetu Wrocławskiego. Doktoryzował się z teologii dogmatycznej u ks. prof. R.E. Rogowskiego na Papieskim Wydziale Teologicznym we Wrocławiu. W latach 2011-14 w ramach stypendium naukowego studiował teologię ekumeniczną w Möhler-Institut für Ökumenik w Paderborn pod kierunkiem prof. W. Thönissena. Od 2014 r. jest adiunktem w I Katedrze Teologii Dogmatycznej PWT we Wrocławiu i prowadzi wykłady z dogmatyki. W latach 2014-17 był sekretarzem generalnym PWT. Główne pole zainteresowań badawczych to teologia ekumeniczna i sakramentologia. Wydał książkę Teologia anamnezy eucharystycznej jako pamiątki uobecniającej ofiarę Chrystusa i jej implikacje ekumeniczne (Wrocław 2011) oraz opublikował ponad 20 artykułów naukowych. Aktualnie pełni także funkcję kanclerza Wrocławskiej Kurii Metropolitalnej.






Inne teksty tego samego autora