Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki
Wrocławski Przegląd Teologiczny

Online First

Biblistyka

Typologia biblijna i jej odzwierciedlenia w antycznej myśli religijnej

DOI: https://doi.org/10.52097/wpt.9425  [Google Scholar]
Opublikowane: 18.02.2026

Abstrakt

Celem artykułu jest analiza idei typologii biblijnej w kontekście jej odpowiedników w starożytnych kręgach religijnych, m.in. greckich, babilońskich czy perskich. Przedmiotem badań jest zjawisko opisywania rzeczywistości ziemskiej jako odbicia rzeczywistości transcendentnej z uwzględnieniem różnic pomiędzy typologią biblijną a starożytnymi koncepcjami alegorycznymi i zależnościowymi. Artykuł podejmuje próbę porównania tych idei, ukazując ich rozwój od wzorców kosmologicznych i metafizycznych do historycznych i eschatologicznych. W pierwszej części artykułu przedstawiono genezę i istotę typologii oraz alegorii, wskazując na ich odmienne korzenie kulturowe i teologiczne. W kolejnych częściach omówiono przykłady literatury starożytnego Bliskiego Wschodu, w tym Enuma elisz i inskrypcji Bodashtarta, jako dowodów na istnienie koncepcji zależności między rzeczywistością ziemską a niebiańską. W kontekście biblijnym szczególną uwagę poświęcono starotestamentowym odniesieniom do typologii, które wyznaczyły kierunek jej rozwoju w tekstach Nowego Testamentu. Artykuł wnosi nową perspektywę poprzez ukazanie podobieństw i różnic w rozumieniu typologii w kulturach starożytnych oraz Biblii, podkreślając ich wkład w interpretację tekstów religijnych i rozumienie rzeczywistości. Przyjęta metoda badawcza obejmuje analizę literacką, hermeneutyczną oraz porównawczą, co pozwala na kompleksowe ujęcie tematu.

Bibliografia

  1. Allison, Dale C. The New Moses: A Matthean Typology. Fortress Press, 1993. [Google Scholar]
  2. Amsler, Samuel. “La typologie de l’ancien testament chez Saint Paul.” Revue de Théologie et de Philosophie 37, no. 152 (1949): 113–28. https://doi.org/10.5169/SEALS-380510. [Google Scholar]
  3. Baker, David L. “Typology and the Christian Use of the Old Testament.” Scottish Journal of Theology 29, no. 2 (1976): 137–57. https://doi.org/10.1017/s0036930600042563. [Google Scholar]
  4. Budge, Ernest A. W. The Babylonian Legends of the Creation and the Fight between Bel and the Dragon. British Museum, 1921. [Google Scholar]
  5. Bultmann, Rudolf. “Ursprung und Sinn der Typologie als hermeneutischer Methode.” Theologische Literaturzeitung 75, nos. 4–5 (1950): 205–12. https://opendigi.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/thlz_075_1950#tab=struct&p=113. [Google Scholar]
  6. Clifford, Richard J. “The Tent of El and the Israelite Tent of Meeting.” The Catholic Biblical Quarterly 33, no. 2 (1971): 221–27. [Google Scholar]
  7. Daniélou, Jean. Essai sur le mystère de l’histoire. Traditions chrétiennes 8. Éditions du Cerf, 1982. [Google Scholar]
  8. Daniélou, Jean. “Exégèse et typologie patristique.” In Dictionnaire de spiritualité ascétique et mystique, vol. 4, bk. 1. Beauchesne, 1960. [Google Scholar]
  9. Daniélou, Jean. El misterio de la historia: Ensayo teológico. Translated by Javier Goitia. Dinor, 1963. [Google Scholar]
  10. Daniélou, Jean. “Qu’est-ce que la typologie?” In L’Ancien Testament et les Chrétiens. Éditions du Cerf, 1951. [Google Scholar]
  11. Daniélou, Jean. Sacramentum futuri: Études sur les origines de la typologie biblique. Beauchesne, 1950. [Google Scholar]
  12. Daniélou, Jean. “Symbolisme et théologie.” In Interpretation der Welt: Festschrift für Romano Guardini zum achtzigsten Geburtstag, edited by Helmut Kuhn, Karl Forster, and Heinrich Kahlefeld. Echter-Verlag, 1965. [Google Scholar]
  13. Daniélou, Jean. The Bible and the Liturgy. Servant Books, 1979. [Google Scholar]
  14. Domaradzki, Mikołaj. “Między alegorią a typologią: Uwagi o hermeneutyce Orygenesa.” Przegląd Religioznawczy, no. 1 (2011): 17–27. http://hdl.handle.net/10593/8813. [Google Scholar]
  15. Eliade, Mircea. Sacrum a profanum: O istocie sfery religijnej. Translated by Bogdan Baran. Aletheia, 2008. [Google Scholar]
  16. Fabiny, Tibor. “Typology: Pros and Cons in Biblical Hermeneutics and Literary Criticism (from Leonhard Goppelt to Northrop Frye).” Rilce: Revista de Filología Hispánica 25, no. 1 (2018): 138–52. https://doi.org/10.15581/008.25.26308. [Google Scholar]
  17. Goppelt, Leonhard. Typos: The Typological Interpretation of the Old Testament in the New. Translated by Donald H. Madvig. Eerdmans, 1982. [Google Scholar]
  18. Hahn, Scott. Letter and Spirit: From Written Text to Living Word in the Liturgy. Doubleday, 2005. Kindle. [Google Scholar]
  19. Hani, Jean. Symbolika świątyni chrześcijańskiej. Translated by Adam Q. Lavique. Znak, 1994. [Google Scholar]
  20. Kirk, Rebecca L. “Genesis 1:1–2:3 and Enuma Elish: Ideological Warfare Between Judah and Babylon.” Master’s thesis, George Fox University, 2005. https://digitalcommons.georgefox.edu/dmin/475. [Google Scholar]
  21. Klein, Ralph W. Israel in Exile: A Theological Interpretation. Overtures to Biblical Theology. Fortress Press, 1979. [Google Scholar]
  22. Kowalczyk, Andrzej. Wpływ typologii oraz tekstów Starego Testamentu na redakcję Ewangelii Mateusza. 2nd ed. Bernardinum, 2004. [Google Scholar]
  23. Lambert, W. G. Babylonian Creation Myths. Eisenbrauns, 2013. [Google Scholar]
  24. Lampe, Geoffrey W. H., ed. A Patristic Greek Lexicon. Clarendon Press, 1961. [Google Scholar]
  25. Lampe, Geoffrey W. H., and Kenneth J. Woollcombe. Essays on Typology. SCM Press, 1957. [Google Scholar]
  26. Lemmer, Richard. “Movement from Allegory to Metaphor or from Metaphor to Allegory? ‘Discovering’ Religious Truth.” Neotestamentica 32, no. 1 (1998): 95–114. [Google Scholar]
  27. Lubac, Henri de. The Four Senses of Scripture. Vol. 1 of Medieval Exegesis, translated by Mark Sebanc. Eerdmans, 1998. [Google Scholar]
  28. Lubac, Henri de. The Sources of Revelation. Translated by Luke O’Neill. Herder / Herder, 1968. [Google Scholar]
  29. Lubac, Henri de. “‘Typologie’ et ‘Allégorisme’.” Recherches de Science Religieuse 34 (1947): 180–226. [Google Scholar]
  30. Łabuda, Piotr. “Typological Usage of the Old Testament in the New Testament.” The Person and the Challenges: The Journal of Theology, Education, Canon Law and Social Studies Inspired by Pope John Paul II 1, no. 2 (2011): 167–82. https://doi.org/10.15633/pch.859. [Google Scholar]
  31. Łyczkowska, Krystyna, and Krystyna Szarzyńska. Mitologia Mezopotamii. 2nd ed. Mitologie Świata. Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1986. [Google Scholar]
  32. Majewski, Marcin. Mieszkanie Chwały: Teologia sanktuarium Izraela na pustyni (Wj 25–31; 35–40). Wydawnictwo Naukowe Papieskiej Akademii Teologicznej, 2008. [Google Scholar]
  33. Meissner, Bruno. Babylonien und Assyrien. Vol. 2. Kulturgeschichtliche Bibliothek: Reihe 1. 4.Carl Winter Universitätsverlag, 1925. [Google Scholar]
  34. NABRE: New American Bible Revised Edition. USCCB, 2011. [Google Scholar]
  35. Oworuszko, Andrzej. “Człowiek i jego miejsce w świecie według biblijnych opowiadań o stworzeniu z Rdz 1–2.” Teologiczne Studia Siedleckie 8 (2011): 65–75. https://doi.org/10.5281/zenodo.5564728. [Google Scholar]
  36. Paciorek, Antoni. “Alegoria i teoria w egzegezie starożytnego Kościoła.” Collectanea Theologica 67, no. 1 (1997): 57–78. [Google Scholar]
  37. Popowski, Remigiusz, and Michał Wojciechowski, trans. Grecko-polski Nowy Testament: Wydanie interlinearne z kluczem gramatycznym, z kodami Stronga i Popowskiego oraz pełną transliteracją greckiego tekstu. 9th ed. Prymasowska Seria Biblijna. Vocatio, 2014. [Google Scholar]
  38. Rad, Gerhard von. “II. Typological Interpretation of the Old Testament.” Interpretation: A Journal of Bible and Theology 15, no. 2 (1961): 174–92. https://doi.org/10.1177/002096436101500205. [Google Scholar]
  39. Simon, Marcel. Cywilizacja wczesnego chrześcijaństwa. 2nd ed. Translated by Eligia Bąkowska. Państwowy Instytut Wydawniczy, 1981. [Google Scholar]
  40. Simonetti, Manlio. Między dosłownością a alegorią. Translated by Tomasz Skibiński. Myśl Teologiczna 26. WAM, 2000. [Google Scholar]
  41. Smith, James E. Biblical Typology. Lulu.com, 2018. [Google Scholar]
  42. Stephany, Timothy J. Enuma Elish: The Babylonian Creation Epic. Createspace, 2013. [Google Scholar]
  43. Strong, James. Grecko-polski słownik Stronga z lokalizacją słów greckich i kodami Popowskiego. Translated by Aleksandra Czwojdrak. Prymasowska Seria Biblijna 42. Vocatio, 2015. [Google Scholar]
  44. Strong, James. Hebrajsko-polski i aramejsko-polski słownik Stronga z lokalizacją słów hebrajskich i aramejskich oraz kodami Baumgartnera. Translated by Aleksandra Czwojdrak. Prymasowaska Seria Biblijna. Vocatio, 2017. [Google Scholar]
  45. Szulc, Franciszek. Struktura teologii judeochrześcijańskiej: Studium metodologiczne w świetle badań J. Daniélou SJ. 2nd ed. Myśl Teologiczna 47. WAM, 2005. [Google Scholar]
  46. Tamtik, Svetlana. “Enuma Elish: The Origins of Its Creation.” Studia Antiqua 5, no. 1 (2009): 65–76. https://scholarsarchive.byu.edu/studiaantiqua/vol5/iss1/9. [Google Scholar]
  47. Torrey, Charles C. “A Phoenician Royal Inscription.” Journal of the American Oriental Society 23 (1902): 156–73. https://doi.org/10.2307/592387. [Google Scholar]
  48. Wansbrough, Henry. “The Infancy Stories of the Gospels since Raymond E. Brown.” In New Perspectives on the Nativity, edited by Jeremy Corley. T&T Clark, 2009. [Google Scholar]
  49. Xella, Paolo. “Religion.” In The Oxford Handbook of the Phoenician and Punic Mediterranean, edited by Brian R. Doak and Carolina López-Ruiz. Oxford Handbooks. Oxford University Press, 2019. https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780190499341.013.19. [Google Scholar]
  50. Xella, Paolo, and José A. Zamora. “Une nouvelle inscription de Bodashtart, roi de Sidon, sur la rive du Nahr al-Awwali près de Bvstan es-Seh.” Bulletin d’Archéologie et d’Architecture Libanaises 8 (2004): 273–300. [Google Scholar]
  51. Zamora, José Á. “The Inscription from the First Year of King Bodashtart of Sidon’s Reign: CIS I, 4.” Orientalia 76, no. 1 (2007): 100–113. [Google Scholar]

Downloads

Download data is not yet available.

Podobne artykuły

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 > >> 

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.