Abstrakt
W artykule podjęto próbę analizy związku pomiędzy możnością obrony, jaka przysługuje stronom w procesie cywilnym, a możliwymi sposobami działania. W zasięgu tej mocy obrona praw w procesie jurysdykcyjnym jawi się jako tzw. ciężar procesowy, a nie jakieś „prawo” lub „obowiązek”. Wykazano, że wdanie się w obronę swych praw jest ciężarem, a nie obowiązkiem; czyli strony (zarówno pozwany, jak i powód) ani wobec sądu, ani wobec przeciwnika procesowego nie są do tego obowiązane, lecz tylko mogą to uczynić we własnym interesie. Niepodporządkowanie się stron ciężarowi procesowemu pociąga za sobą jedynie utratę korzyści związanej z aktywnym udziałem w procesie i nie może być wymuszone, nie podlega więc żadnym sankcjom, które prawo procesowe łączy z niewykonaniem obowiązku procesowego. Dokonano analizy poszczególnych rodzajów występujących w procesie cywilnym ciężarów, w tym na tle prawnoporównawczym, a mianowicie ciężaru: a) wszczęcia procesu, b) jego uzasadnienia, c) instruowania, d) przytoczenia i e) obrony, a także zwrócono uwagę na występujące wyłomy procesowe od ciężaru przytoczenia. Podjęto wreszcie próbę deskryptywnego określenia, na czym polega możność obrony z wykorzystaniem ciężarów procesowych.
Bibliografia
- Allen R.J., Burdens of Proof, Law, Probability and Risk, ‘Journal of Legal Studies’ 2014, 13. [Google Scholar]
- Adrych-Brzezińska I., Ciężar dowodu – zagadnienia z pogranicza prawa cywilnego materialnego i procesowego, „Studia Iuridica” 2017, 70. [Google Scholar]
- Błaszczak Ł., Zwyczaj i prawo zwyczajowe w sądowym stosowaniu prawa a potrzeba wprowadzenia normy na kształt art. 344 Kodeksu postępowania cywilnego. z 1932 r., „Polski Proces Cywilny” 2020, 3. [Google Scholar]
- Baumgärtel G., Wesen und Begriff der Prozesshandlungen einer Partei im Zivilprozess, Kőln-Berlin 1972. [Google Scholar]
- Baumgärtel G., Laumen H.W., Prütting H., Handbuch der Beweislast – Grundlagen, 5. Aufl., München 2023. [Google Scholar]
- Berutowicz W., Wszczęcie procesu cywilnego, Zeszyty Naukowe UWr., Prawo VII, seria A, 27, Warszawa–Wrocław 1960. [Google Scholar]
- Broniewicz W., Normy, przesłanki i zarzuty jurysdykcyjne w procesie cywilnym. (Przyczynek do zagadnienia stosunku prawa materialnego i prawa procesowego), „Studia Prawno--Ekonomiczne” 1969, 2. [Google Scholar]
- Bruns R., Zivilprozessrecht, Berlin-Frankfurt am Main 1967. [Google Scholar]
- Cadiet L., Code de procėdure civile. Commentaire, Paris 2022. [Google Scholar]
- Calamandrei P., Per la definizione del fatto notorio, ῾Rivista di diritto processuale civile’, Padova 1925, 1. [Google Scholar]
- Cappelletti M., The Judicial Process in Comparative Perspective, Oxford 1989. [Google Scholar]
- Consolo C., Spiegazioni di diritto processuale civile. Le tutele (di merito, sommarie ed esecutive) e il rapporto giuridico processuale, tom 1, Padova 2019. [Google Scholar]
- Dobrzański M., Glosa do wyroku SN z 13.05.1969 r., II CZ 43/69, OSNC 1970, z. 4, poz. 63, „Nowe Prawo” 1969, 11. [Google Scholar]
- Dolinar H., Ruhen des Verfahrens und Rechtsschutzbedürfnis, Wien–New York 1974. [Google Scholar]
- Dostęp do ochrony prawnej w postępowaniu cywilnym, K. Flaga-Gieruszyńska, R. Flejszar, E. Marszałkowska-Krześ (red.), Warszawa 2021. [Google Scholar]
- Dowody i postępowanie dowodowe w sprawach cywilnych. Komentarz praktyczny z orzecznictwem. Wzory czynności sądowych i pism procesowych, Ł. Błaszczak, K. Markiewicz (red.), Warszawa 2015. [Google Scholar]
- Droit et pratique de la procédure civile, S. Guinchard (red.), Paris 2012–2013. [Google Scholar]
- Ehrlich S., Gliklich J., Onus probandi w procesie cywilnym, „Głos Sądownictwa” 1933, 10–11. [Google Scholar]
- Fasching H.W., Rechtsschutzverzichtsverträge im ősterreichischen Prozessrecht, ‘Ősterreichische Juriste Zeitung’ 1975, 44. [Google Scholar]
- Fasching H.W., Lechrbuch des ősterreichischen Zivilprozessrechts, Lehr- und Handbuch für Studium und Praxis, Wien 1990. [Google Scholar]
- Festschrift für Friedrich Lent zum 75 Geburstag, München 1957. [Google Scholar]
- Festschrift für Hans W. Fasching. Hrsg. von R. Holzhammer, W. Jelinek, P. Böhm, Manzsche Verlags- und Universitätsbuchhandlung, Wien 1988. [Google Scholar]
- Flejszar R., Zasada dyspozycyjności w procesie cywilnym, Warszawa 2016. [Google Scholar]
- Goldschmidt J., Der Prozess als Rechtslage. Eine Kritik des prozessualen Denkens, Abhandlungen aus der Berliner Juristischen Fakultät, Berlin 1925. [Google Scholar]
- Góra-Błaszczykowska A., Zasada równości broni w procesie cywilnym, Warszawa 2008. [Google Scholar]
- Guldener M., Das schweizerische Zivilprozessrecht, Zürich 1958, 3. wyd. 1979. [Google Scholar]
- Hahn Z., Ciężar dowodu w procesie cywilnym, „Polski Proces Cywilny” 1934, 16–17. [Google Scholar]
- Hellwig K., System des deutschen Zivilprozessrechts, Leipzig 1912. [Google Scholar]
- Henckel W., Prozesstrecht und materielles Recht, Göttingen 1970. [Google Scholar]
- Hippel F. von, Wahrheitspflicht und Ausklärungspflicht der Parteien. Beiträge zum natürlichen Aufbau des Prozessrechts und zur Erforschung der Rechtstheorie des 19. Jahrhunderts, Frankfurt am Main 1939. [Google Scholar]
- Holzhammer R., Ősterreichisches Zivilprozessrecht, Wien–New York 1976. [Google Scholar]
- International Cooperation Through Private International Law: Essays in Memory of Peter E. Nygh – T. Einhorn, K. Siehr (red.), Hague 2004. [Google Scholar]
- Ius civile vigilantibus scriptum est. Księga jubileuszowa Profesora Adama Olejniczaka, J. Haberko, J. Grykiel, K. Mularski (red.), Warszawa 2022. [Google Scholar]
- Janas S., Ciężar dążenia do prawidłowego przebiegu postępowania (art. 162 k.p.c.) jako ciężar procesowy, „Polski Proces Cywilny” 2015, 1. [Google Scholar]
- Jarra E., Ogólna teoria prawa, wyd. 2, Warszawa 1922. [Google Scholar]
- Jauering O., Zivilprozessrecht. Juristische Kurz-Lehrbücher, 28. Aufl., München 2003. [Google Scholar]
- Jodłowski J., Siedlecki W., Postępowanie cywilne. Część ogólna, Warszawa 1958. [Google Scholar]
- Klich-Rump J., Podstawa faktyczna rozstrzygnięcia sądowego w procesie cywilnym, Warszawa 1977. [Google Scholar]
- Kodeks postępowania cywilnego, tom 1. Komentarz do art. 1–50514 k.p.c., K. Piasecki (red.), wyd. 4, Warszawa 2006. [Google Scholar]
- Kodeks postępowania cywilnego, tom 1–2. Komentarz. Art. 1–1217, T. Szanciło (red.), wyd. 2, Warszawa 2023. [Google Scholar]
- Lande J., Nauka o normie prawnej, Annales UMCS, Ius III, 1956. [Google Scholar]
- Lent F., Zur Unterscheidung von Lasten und Pflichten der Parteien im Zivilprozess, ‘Zeitschrift für Zivilprozess’ 1954, 67. [Google Scholar]
- Litauer J.J., Ciężar dowodu jako zagadnienie przyszłego polskiego procesu cywilnego, „Przegląd Prawa i Administracji” 1925, 10–12. [Google Scholar]
- Litauer J.J., Ciężar dowodu w prawie i procesie cywilnym, „Państwo i Prawo” 1947. [Google Scholar]
- Łazarska A., Należyta dbałość o swoją sprawę w procesie cywilnym, „Przegląd Sądowy” 2009, 5. [Google Scholar]
- Łazarska A., Rzetelny proces cywilny, Warszawa 2012. [Google Scholar]
- Murray P.L., Stürner R., German Civil Justice, Durham, North Carolina 2004. [Google Scholar]
- Musielak H.J. , Die Grundlagen der Beweistlast im Zivilprozess, Berlin–New York 1975. [Google Scholar]
- Niese W., Doppelfunktionelle Prozesshandlungen. Ein Beitrag zur allgemeinen Prozessrechtslehre, Gőttingen 1950. [Google Scholar]
- Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego a Kodeks postępowania cywilnego. Materiały Ogólnopolskiego Zjazdu Katedr i Zakładów Postępowania Cywilnego. Serock k. Warszawy, 24–26 września 2009 r., T. Ereciński, K. Weitz (red.), Warszawa 2010. [Google Scholar]
- Osowy P., Aktywność informacyjna sądu a ustawowe granice pomocy stronie – rozważania na tle art. 5 k.p.c., „Rejent” 2003, 7–8. [Google Scholar]
- Osowy P., Uchybienia procesowe sądu (uwagi na temat aktualności i przydatności art. 162 k.p.c.), „Przegląd Sądowy” 2005, 7–8. [Google Scholar]
- Osowy P., Interwencja główna, Warszawa 2017. [Google Scholar]
- Osowy P., Znaczenie prawne sądowego dochodzenia roszczeń, Warszawa 2024. [Google Scholar]
- Piasecki K., Charakter i zasady wyrokowania na podstawie art. 330 k.p.c., „Nowe Prawo” 1961, 5. [Google Scholar]
- Piasecki K., Znaczenie procesowe faktów powszechnie znanych i faktów znanych sądowi urzędowo, „Palestra” 1961, 10, 46. [Google Scholar]
- Piasecki K., System dowodów i postępowanie dowodowe w sprawach cywilnych, Warszawa 2010. [Google Scholar]
- Piasecki W., Korzonek J., Kodeks postępowania cywilnego z komentarzem, Miejsce Piastowe 1931. [Google Scholar]
- Piekarski M., Pozbawienie strony możności obrony swych praw w postępowaniu cywilnym, Warszawa 1964. [Google Scholar]
- Rechberger W.H., Simotta D.A., Grundriss des österreichischen Zivilprozessrechts, Wien 2010. [Google Scholar]
- Rechberger W.H., Klicka T., ZPO. Zivilprozessordnung. Kommentar, 5. Aufl., Wien 2019. [Google Scholar]
- Resich Z., Poznanie prawdy w procesie cywilnym, Warszawa 1958. [Google Scholar]
- Rosenberg L., Die Beweislast auf der Grundlage des Bürgerlichen Gesetzbuchs und der Zivilprozessordnung, 2., völlig neu bearb. Aufl. 2, München 1965. [Google Scholar]
- Rosenberg L., Schwab K.H., Gottwald P., Zivilprozessrecht, 18., neu bearbeitete Auflage. München 2018. [Google Scholar]
- Rozprawy z polskiego i europejskiego prawa prywatnego. Księga pamiątkowa ku czci Józefa Skąpskiego, A. Mączyński, M. Pazdan, A. Szpunar (red.), Kraków 1994. [Google Scholar]
- Rylski P., Działanie sądu z urzędu a podstawa faktyczna wyroku cywilnego, Warszawa 2009. [Google Scholar]
- Sachse R., Beweisverträge, ‘Zeitschrift für Zivilprozess’ 1929, 51. [Google Scholar]
- Saenger I., Grundfragen und aktuelle Probleme des Beweisrechts aus deutscher Sicht, ‘Zeitschrift für Zivilprozess’ 2008, 121. [Google Scholar]
- Sauer W., Allgemeine Prozessrechtslehre, Berlin 1951. [Google Scholar]
- Sawczuk M., Problem aktywności stron (‘vigilantibus iura scripta sunt’) w postępowaniu cywilnym, „Zeszyty Naukowe UJ. Prace z wynalazczości i ochrony własności intelektualnej” 1974, 1. [Google Scholar]
- Schőnke A., Das Rechtsschutzbedürfnis: Ein zivilprozessualer Grundbegriff, ‘Archiv für die civilistische Praxis’ 1948–1949, 150. [Google Scholar]
- Scritti Giuridici in memoria di Piero Calamandrei, tom 2, M. Cappelletti (red.), Padova 1958. [Google Scholar]
- Siedlecki W., Istota procesu cywilnego z punktu widzenia interesów państwa i jednostki, „Państwo i Prawo” 1947, 7–8. [Google Scholar]
- Siedlecki W., Ciężar dowodu w polskim procesie cywilnym, „Państwo i Prawo” 1953, 7. [Google Scholar]
- Siedlecki W., Podstawy rewizji cywilnej, Warszawa 1959. [Google Scholar]
- Skąpski A., Ograniczenia dowodzenia w procesie cywilnym, „Zeszyty Naukowe UJ. Prace Prawnicze” 1981, 93. [Google Scholar]
- Skąpski J., Przyczynek do wyjaśnienia pojęcia „nierozpoznanie istoty sprawy” (art. 408 k.p.c.), „Polski Proces Cywilny” 1934, 8. [Google Scholar]
- Stefko K., Faktyczne przytoczenia stron w procesie cywilnym, Lwów 1909. [Google Scholar]
- Stein F., Das private Wissen des Richters: Untersuchungen zum Beweisrecht beider Prozesse, Leipzig 1893. [Google Scholar]
- Studia z prawa postępowania cywilnego. Księga pamiątkowa ku czci Zbigniewa Resicha, Warszawa 1985. [Google Scholar]
- Stürner R., Partei Pflichten bei der Sachverhaltsaufklärung im Zivilprozess, ‘Zeitschrift für Zivilprozess’ 1985, 98. [Google Scholar]
- Symbolae Vitoldo Broniewicz dedicatae, A. Marciniak (red.), Łódź 1998. [Google Scholar]
- System postępowania cywilnego, tom 8. Postępowanie zabezpieczające i egzekucyjne, red. K. Flaga-Gieruszyńska, Warszawa 2021. [Google Scholar]
- System postępowania cywilnego, tom 3B. Postępowanie przed sądem pierwszej instancji w procesie cywilnym, K. Flaga-Gieruszyńska, P. Osowy (red.), Warszawa 2024. [Google Scholar]
- System postępowania cywilnego, tom 1. Instytucje postępowanie cywilnego, Ł. Błaszczak, J. Studzińska (red.), Warszawa 2025. [Google Scholar]
- System prawa procesowego cywilnego, tom 2, Z. Resich (red.), Wrocław 1987. [Google Scholar]
- System prawa procesowego cywilnego. Postępowanie procesowe przed sądem pierwszej instancji, tom 2, cz. 2, red. T. Wiśniewski, Warszawa 2016. [Google Scholar]
- System prawa prywatnego, tom 2, Z. Radwański (red.), Warszawa 2002. [Google Scholar]
- Tarzia G., Les pouvoirs d’office du juge civil en matiere des pruves. Mėlanges en l’honneur de Roger Perrot, Paris 1996. [Google Scholar]
- Tauber J., „Istota sprawy” z § 2 art. 408 Kodeksu postępowania cywilnego, „Głos Prawa” 1933, 9. [Google Scholar]
- Trammer H., O właściwe miejsce dla „czystych” norm materialnego prawa cywilno-jurysdykcyjnego, „Przegląd Notarialny” 1949, 1–2. [Google Scholar]
- Trammer H., Następcza bezprzedmiotowość procesu cywilnego, Kraków 1950. [Google Scholar]
- Walasik M., Analogia w prawie procesowym cywilnym, Warszawa 2013. [Google Scholar]
- Waligórski M., Podstawy kasacyjne procesu cywilnego w świetle różnicy między faktem i prawem, Lwów 1936. [Google Scholar]
- Waligórski M., Kumulacja roszczeń w procesie, „Polski Proces Cywilny” 1937, 18–19–20. [Google Scholar]
- Waligórski M., Proces cywilny. Funkcja i struktura, Warszawa 1947. [Google Scholar]
- Waligórski M., Proces cywilny. Dynamika procesu (postępowanie), Warszawa 1948. [Google Scholar]
- Waśkowski E., Podręcznik procesu cywilnego, Wilno 1932. [Google Scholar]
- Waśkowski E., Skarga, powództwo i prawo do ochrony sądowej, „Polski Proces Cywilny” 1937, 9–10. [Google Scholar]
- Wróblewski J., Sądowe stosowanie prawa, Warszawa 1988. [Google Scholar]
- Zieliński A., Postępowanie odrębne w sprawach małżeńskich, Warszawa 2010. [Google Scholar]
- Zieliński A., Flaga-Gieruszyńska K., Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, wyd. 12, Warszawa 2024. [Google Scholar]
- Ziembiński Z., Przepis prawny a norma prawna, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 1960, 1. [Google Scholar]
- Zivilprozessrecht, 30. Aufl., Jauernig O., Hess B. (red.), München 2011. [Google Scholar]
- Zőller R.. Zivilprozessordnung. Kommentar, 35., neu bearbeitete Aufl., Kőln 2024. [Google Scholar]
- Z zagadnień prawa cywilnego. Księga ku czci prof. A. Stelmachowskiego, J. Gajewski (red.), Białystok 1991. [Google Scholar]
Downloads
Download data is not yet available.
