Problem niszczenia śladów dołkowych na obszarze Polski, zachowanych na elewacjach wybranych świątyń gotyckich


Abstrakt

Prezentowany tekst porusza kwestię zmniejszania się liczby tzw. śladów dołkowych. Przytoczono w nim skrótowo genezę owych dołków, wskazując na najbardziej prawdopodobne źródła ich powstania. Opierając się na literaturze przedmiotu, przywołano opinie badaczy, którzy zauważyli i odnotowali poruszany w tytule artykułu problem. Na ich podstawie omówione zostały czynniki prowadzące do zanikania dołków. W konkluzji zwrócono uwagę na potrzebę ochrony rzeczonych artefaktów, mogących wskazywać na istnienie w przeszłości nieznanej nam praktyki.


Słowa kluczowe

dołki pokutne,; religijnośc potrydencka; ślady dołkowe

Drozdowski J. A., Kubki, pręgi…, „Przydrożne Pomniki Przeszłości”, maj 1986, s. 2–7. [Google Scholar]
Dydyński J., Uwagi o wklęsłościach kulistych na murze kościelnym, „Kurier Poznański”, 1885, nr 294. [Google Scholar]
Eberstadt R., Die Sogenannten Teufelskrallen an alten Bauwerken, „Korrespondenzblatt des Gesamtvereins der deutschen Geschichts und Altertumsvereine”, 1916, nr 11/12, s. 286–293. [Google Scholar]
Eitelmann K. W., Das Geheimnis der Wetzrillen und Näpfchen, [w:] Rittersteine im Pfälzerwald, 1998, s. 189–194. [Google Scholar]
Fogel J., Frapująca zagadka średniowiecznych świątyń, „Przegląd Wielkopolski”, 1996, nr 35–36, s. 15–20. [Google Scholar]
Hellmich M., Nochmals die Teufelskrallen und Näpfchen an alten Bauwerken, „Korrespondenzblatt des Gesamtvereins der Deutschen Geschichtsund Altertumsvereine”, 1918, nr 3/4, s.71–79. [Google Scholar]
Hochleitner J., Kubki i pręgi na krzyżackich kościołach, „Przydrożne Pomniki Przeszłości”, z. 16, 1993, s. 24–28. [Google Scholar]
Hochleitner J., Tajemnicze znaki na cegłach gotyckich kościołów na przykładzie katedry św. Mikołaja w Elblągu, „Rocznik Elbląski”, R. XVIII, 2002, s. 95–102. [Google Scholar]
Hockenbeck H., Die Näpfchensteine an den Pfarrkirchen zu Klecko, Lekno, Rogasen Und Wongrowitz, „Zeitschrift der Historischen Gesellschaft für die Provinz Posen”, 1885, Jg. 1, s. 118–133. [Google Scholar]
Hoffmann F., Kreuze im Wald und am Wege, Sagan 1937. [Google Scholar]
Kajkowski K., Kuczkowski A., Religia Pomorzan we wczesnym średniowieczu, Pruszcz Gdański 2010. [Google Scholar]
Kamińska K., Zagłębienia na cegłach z chojnickiej bazyliki, „Baszta”, 2011, nr 11, s. 37–43. [Google Scholar]
Kilarski J., Przewodnik po Wielkopolsce, Poznań–Warszawa–Wilno–Lublin 1938. [Google Scholar]
Kohlstock K., Wetzzaichen an Kirchen. Grabsteinen, Kreuzen und Profanbauten in Thüringen, „Zeitschrift des Vereins für thüringische Geschichte Altertumskunde”, 1933, nr 30, s. 269–277. [Google Scholar]
Komarnicki Z., Wieża Kijów, „Przydrożne Pomniki Przeszłości”, 1993, nr 16, s. 30–31. [Google Scholar]
Kowalski K. M., Polskie źródła ikonograficzne XVII wieku. Analiza metodologiczna, Warszawa–Poznań 1988. [Google Scholar]
Kowalski P., Leksykon znaki świata. Omen, przesąd, znaczenie, Warszawa–Wrocław 1998. [Google Scholar]
Kowalski P., Samotność i wspólnota. Inskrypcje w przestrzeniach współczesnego życia, Opole 1993. [Google Scholar]
Lewandowska J., Zagadkowe ślady na murach kościołów w Brodnicy, Lembargu, Lubawie i Nowym Mieście Lubawskim, [w:] Wiara z demonem w tle. Studia nad materialnymi śladami przekazu informacji na ziemiach polskich do schyłku XVIII wieku, J. Lewandowska, A. Mietz, J. Woźny, Toruń 2008, s. 57–76. [Google Scholar]
Lewandowska J., Zagadkowe ślady na murach wybranych kościołów w Polsce [Google Scholar]
Północno-Wschodniej, [w:] Zjawiska magiczno-demoniczne na terenie dawnych ziem pruskich na tle porównawczym, red. K. Grążawski i J. Gancewski, Olsztyn 2014, s. 177–189. [Google Scholar]
Libera Z., Medycyna ludowa. Chłopski rozsądek czy gminna fantazja?, Wrocław 1995. [Google Scholar]
Madela K., Tajemnicze znaki na cegłach kościoła św. Antoniego w Suszu, „Skarbiec Suski Historia, środowisko, kultura”, 2009, nr 1, s. 9–14. [Google Scholar]
Mietz A., Apotropaiony antydemoniczne na świątyniach ziemi dobrzyńskiej, „Rocznik Muzeum Ziemi Dobrzyńskiej w Rypinie”, R. 1, 2009, s. 89–96. [Google Scholar]
Mietz A., „Corpus Inscriptionum Poloniae”, t. IV, 1995, województwo włocławskie, z. 2, ziemia dobrzyńska, suplement. [Google Scholar]
Mietz A., Graffita czasów nowożytnych na murach kościołów w Grudziądzu i okolicy. Tożsamość – orędownictwo – zbawienie, „Rocznik Grudziądzki”, R. XIII, 1998, s. 33–47. [Google Scholar]
Mietz A., Nowożytne graffita i ślady oczyszczania ogniem w Polsce Środkowej i Północnej, [w:] Wiara z demonem w tle. Studia nad materialnymi śladami przekazu informacji na ziemiach polskich do schyłku XVIII wieku, J. Lewandowska, A. Mietz, J. Woźny, Toruń 2008, s. 79–135. [Google Scholar]
Mordal P., Kubki i rysy na ścianach kościoła w Szamotułach, „Przydrożne Pomniki Przeszłości”, 1990, z. 11, s. 36–37. [Google Scholar]
Mróz H., Graffiti czasów nowożytnych na murach kościoła w Górze koło Żnina, [w:] Studia z dziejów południowego pogranicza kujawsko-wielkopolskiego, red. P. Szczepankiewicz, Włocławek–Wierzbinek 2010, s. 20–27. [Google Scholar]
Olędzki J., Znaki istnienia, „Polska Sztuka Ludowa”, R. XXXIX, 1985, nr 1–2, s. 3–21. [Google Scholar]
Pauch S., Ślady dołkowe na murach Kociołów gotyckich na terenie wybranych diecezji Polski północnej (praca doktorska w zbiorach UKW w Bydgoszczy) Bydgoszcz 2018. [Google Scholar]
Pilich P., Jeszcze raz o „dołkach wierconych”, „Przydrożne Pomniki Przeszłości”, 1990, nr 11, s. 32–35. [Google Scholar]
Rau Ch., Observations on Cup-shaped and other Lapidarian Sculpture in the Old World and in America, „North American Ethnology”, 1881, z. 5, s. 107–112. [Google Scholar]
Ruszkowski A., Tajemnice średniowiecznych murów, „Gościniec”, 1980, nr 9, s. 23. [Google Scholar]
Sołtyk I., Graffiti czasów nowożytnych na murach Bazyliki pod wezwaniem Ścięcia św. Jana Chrzciciela w Chojnicach. Studium analityczne, Chojnice 2011. [Google Scholar]
Staszewski K., Tajemnica „wierconych dołków”, „Ziemia”, 1966, s. 265–266. [Google Scholar]
Szafrański, Zwyczaje, obrzędy i symbole religijne w dawnej Europie, [w:] Zwyczaje, obrzędy i symbole religijne, Warszawa 1974, s. 353–403. [Google Scholar]
Szczepański P., Kubki i pręgi na kościele św. Mikołaja w Elblągu, „Przydrożne Pomniki Przeszłości”, 1993, z. 16, s. 28–29. [Google Scholar]
Tyszkiewicz J., „Nowy ogień” na wiosnę, [w:] Cultus et cognitio. „Studia z dziejów średniowiecznej kultury”, red. S. K. Kuczyński, T. Lalik, Warszawa 1976, s. 591–597. [Google Scholar]
Weertz J., Weertz D., Duffin C. J., Possible sources of therapeutic stone powder from North West Europe, "Pharmaceutical Historian”, 2014, nr 44, s. 27–32. [Google Scholar]
Węgłowska K., Nieckowate zagłębienia na elewacjach średniowiecznych obiektów sakralnych na obszarze ziemi chełmińskiej i lubawskiej (praca doktorska w zbiorach UMK w Toruniu), Toruń 2016. [Google Scholar]
Wojtucki D., Zobniów S., Kamienne krzyże na Śląsku, Górnych Łużycach i ziemi kłodzkiej, Wrocław 2017. [Google Scholar]
Woźny J., Archeologia kamieni symbolicznych. Od skały macierzystej do dziedzictwa przodków, Bydgoszcz 2014. [Google Scholar]
Wróblewski T., Zagadkowe ślady na ścianach kościołów w Wielkopolsce, „Studia i materiały do dziejów Wielkopolski i Pomorza”, R. IV, 1958, z. 2, s. 195–205. [Google Scholar]
Żemigała M., Cegła w budownictwie wielkopolskim w średniowieczu, Łódź 2008. [Google Scholar]
Pobierz

Opublikowane
2020-12-30


Udostępnij

Pauch, S. (2020). Problem niszczenia śladów dołkowych na obszarze Polski, zachowanych na elewacjach wybranych świątyń gotyckich. Nasza Przeszłość, 134, 53-65. https://doi.org/10.52204/np.2020.134.53-65

Seweryn Pauch  sewerynpauch@wp.pl
doktorant Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy  Polska
https://orcid.org/0000-0003-1714-7351