O wyobraźni autora traktatu Ojcze nasz


Abstrakt

Polski filozof romantyczny August Cieszkowski pisał traktat egzegetyczny i zarazem historiozoficzny – Ojcze nasz, komentarz do Modlitwy Pańskiej, oparty na interpretacji setek wersetów biblijnych. Poloniści wskazywali na wartości literackie tego tekstu, a to implikuje kwestię wyobraźni autora. W artykule uwzględniono eksplicytnie wyrażony przez filozofa oraz implikowany jego tekstem pogląd na temat wyobraźni. W końcowej części artykułu opisano niektóre cechy wyobraźni odzwierciedlone w traktacie. Dzieło Cieszkowskiego ma wiele wspólnego z poezją wieszczów, autor traktuje ich jako proroków (za takich uważa również uczonych). Mimo to nie ma w tekście obszerniejszych stwierdzeń na temat wyobraźni – podstawowej w wypadku poezji. Nawet padają sporadyczne uwagi marginalizujące tę władzę duchową. Są za to stwierdzenia o wartości wypowiedzi, które przez poruszenie uczuć prowadzą człowieka do Boga. To kazania oraz pieśni kościelne. Niejeden fragment Ojcze nasz retoryką zbliża się do takich kaznodziejskich paradygmatów. Kategoria wyobraźni teologicznej w analizie Ojcze nasz pozwala uznać typ wyobraźni autora za ewidentnie teologiczny. Potwierdza spostrzeżeniową funkcję wyobraźni opartą na wierze – historia jest odczytywaniem przez treści Objawienia Bożego. Interpretatywna zdolność zmierza do proklamowania „Ducha Świętego Króla wiekuistego”. Zaangażowanie etyczne znamionuje kognitywną rolę wyobraźni. Dyskurs ciągle oscyluje między „już” a „jeszcze nie” ery Ducha Świętego.


Słowa kluczowe

Pismo Święte; egzegeza; historia literatury; romantyzm; August Cieszkowski; estetyka; wyobraźnia; wyobraźnia teologiczna

A.N., List drugi jawny do Autora dzieła Ojcze nasz, „Krzyż a Miecz” 24 (1850), s. 189–190. [Google Scholar]

Chrzanowski I., Ojcze nasz Augusta Cieszkowskiego, Warszawa–Kraków [b.r.w.]. [Google Scholar]

Cieszkowski A., Ojcze nasz, t. 1–3, Poznań 1922–1923. [Google Scholar]

Cieszkowski A., Prolegomena do historiozofii, Bóg i palingeneza oraz Mniejsze pisma filozoficzne z lat 1838–1842, oprac. J. Garewicz, A. Walicki, Warszawa 1972. [Google Scholar]

Dąbrowski E., Pojęcie Trójcy Świętej u Augusta Cieszkowskiego, „Przegląd Teologiczny” 2 (1927), s. 119–141, 3 (1927), s. 288–306. [Google Scholar]

Gapczyński T., Cieszkowskiego Ojcze nasz (tom 3) wobec nauki Kościoła katolickiego, odb. z „Przeglądu Kościelnego” 4 (1903). [Google Scholar]

Hegel G.W.F., Encyklopedia nauk filozoficznych, tłum. S.F. Nowicki, Warszawa 1990. [Google Scholar]

Herder J.G., Gaje krytyczne, czyli rozważania dotyczące nauki i sztuki piękna podane według nowszych pism, tłum. M. Jaroszewski, [w:] tegoż, Wybór pism, oprac. T. Namowicz, Wrocław–Warszawa 1987, s. 40–58. [Google Scholar]

Hozakowski W., August Cieszkowski. Ojcze nasz. Wezwanie, „Dziennik Poznański” 1900, nr 271–275. [Google Scholar]

J.R., List jawny do Autora dzieła Ojcze nasz, „Krzyż a Miecz” 3 (1850), s. 21–33. [Google Scholar]

Krasiński Z., Listy do Augusta Cieszkowskiego, Edwarda Jaroszyńskiego, Bronisława Trentowskiego, oprac. Z. Sudolski, t. 1–2, Warszawa 1988. [Google Scholar]

Krasiński Z., Listy do Delfiny Potockiej, oprac. Z. Sudolski, t. 1–3, Warszawa 1975. [Google Scholar]

Kubski G., Królestwo Boże w romantycznych interpretacjach. August Cieszkowski, Walerian Serwatowski, Poznań 1995. [Google Scholar]

Kubski G., Wieszcze modlitwy filozofów („Ojcze nasz” Augusta Cieszkowskiego i „Panteon wiedzy ludzkiej” Bronisława Trentowskiego”), [w:] Religie i religijność w literaturze i kulturze romantyzmu, E. Kasperski, O. Krysowski (red.), Warszawa 2008, s. 127–146. [Google Scholar]

McIntire J., Faith, Theology and Imagination, Edinburgh 1987. [Google Scholar]

Pieróg S., Modlitwa jako ideologia. Próba interpretacji Ojcze nasz Augusta Cieszkowskiego, [w:] August Cieszkowski. W setną rocznicę śmierci, B. Markiewicz, S. Pieróg (red.), Warszawa 1996, s. 115–126. [Google Scholar]

Schelling F.W.J., Filozofia sztuki, tłum. K. Krzemieniowa, Warszawa 1983. [Google Scholar]

Schelling F.W.J., System idealizmu transcendetalnego, tłum. K. Krzemień, oprac. M.J. Siemek, Warszawa 1979. [Google Scholar]

Scott Scribner F., Bluźnierczy monolog. Technologia i metafizyka wyobraźni w Światowiekach Schellinga, tłum. I. Michalska, „Kronos” 1–2 (2009), s. 213–224. [Google Scholar]

Solger K.W.F., Erwin. Cztery rozmowy o pięknie i sztuce, tłum. K. Krzemień, [w:] Pisma teoretyczne niemieckich romantyków, wyb. i oprac. T. Namowicz, Wrocław–Warszawa 2000, s. 546–570. [Google Scholar]

Tatarkiewicz W., Dzieje sześciu pojęć, Warszawa 1976. [Google Scholar]

Tatarkiewicz W., Historia estetyki, t. 3: Estetyka nowożytna, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967. [Google Scholar]

Wawrzynowicz A., Ojcze nasz jako projekt praktycznej realizacji idei historiozofii Cieszkowskiego, „Kronos” 1–2 (2009), s. 308–326. [Google Scholar]

Wicks J., Wprowadzenie do metody teologicznej, tłum. J. Ożóg, Kraków 1995. [Google Scholar]

X.Y.S., O trzeciej epoce plemienia ludzkiego, „Tygodnik Kościelny” 4 (1850), s. 25–30. [Google Scholar]
Pobierz

Opublikowane
2020-12-04


Dział
Varia

Udostępnij

Kubski, G. (2020). O wyobraźni autora traktatu Ojcze nasz. Wrocławski Przegląd Teologiczny, 28(2), 313-340. https://doi.org/10.34839/wpt.2020.28.2.313-340

Grzegorz Kubski  grequ56@wp.pl
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Wydział Pedagogiczno-Artystyczny, Polska  Polska
https://orcid.org/0000-0003-3930-3001

Grzegorz Kubski (dr hab., prof. UAM) – teolog oraz teoretyk i historyk literatury, absolwent polonistyki na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (1979) oraz teologii na poznańskim Papieskim Wydziale Teologicznym (1987). Habilitował się na Wydziale Teologii KUL (2005). Pracował m.in. w Instytucie Badań Literackich PAN, później w Instytucie Filologii Polskiej Uniwersytetu Zielonogórskiego. Obecnie wykłada historię literatury polskiej XIX wieku oraz elementy lingwistyki tekstu na Wydziale Pedagogiczno-Artystycznym UAM. Naukowo zajmuje się polskim romantyzmem, historią i teorią interpretacji Nowego Testamentu, w tym sprawami przekładu biblijnego na język polski, retoryką literacką oraz komparatystyką. Jest autorem ponad 100 artykułów naukowych oraz pięciu książek (m.in. Królestwo Boże w romantycznych interpretacjach. August Cieszkowski, Walerian Serwatowski, Poznań 1995; Po co polscy poeci pisali psalmy, Poznań 2014). Należy do Stowarzyszenia Biblistów Polskich oraz do koła współpracowników Zespołu Języka Religijnego przy PAN.