Sacrum między profanum, czyli o kwestiach wyznaniowych w testamentach szlachetnie urodzonych kobiet w Prusach Królewskich xvii-go wieku



Abstrakt

Przedmiotem niniejszego artykułu jest analiza kwestii wyznaniowych w testamentach kobiet szlachetnie urodzonych w Prusach Królewskich XVII-go wieku, na obszarze objętym niegdyś procesem niemieckiego osadnictwa na Wschodzie. Artykuł stanowi próbę odpowiedzi na pytanie, jak często i jak mocno kwestie związane z sacrum pojawiają się w kontekście ostatniego przejścia człowieka, tj. w kontekście jego śmierci. Ponieważ dla dawniejszego spadkodawcy testament stanowił pomost między doczesnością a wiecznością, był on miejscem przenikania się sfer sacrum i profanum. Dlatego testamenty minionych epok są cennym źródłem wiedzy o duchowości, w tym religijności, sporządzających je testatorów. Przedstawiona w niniejszej pracy eksploracja poświęcona została zawartym w badanych testamentach odwołaniom do Boga, Matki Bożej oraz świętych i błogosławionych Kościoła. Wskazane zostały konkretne funkcje i konteksty, w jakich podmioty te występują w analizowanych dokumentach. Niniejsza praca pozwala rzucić światło na duchowość i religijność testatorek oraz na funkcję testamentu, jaką pełnił on dla szlacheckich kobiet w Prusach Królewskich XVII-go wieku.


Słowa kluczowe

testament; Bóg; niemieckie osadnictwo na Wschodzie

KOWALKOWSKI J., NOWOSAD W., Testamenty szlachty Prus Królewskich z XVII wieku, Warszawa: DiG 2013. [Google Scholar]
ARIÈS P., Człowiek i śmierć, Warszawa: Wydawnictwo Aletheia 2011. [Google Scholar]
AUSTIN, J. L., Mówienie i poznawanie, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 1993. [Google Scholar]
BOOCKMANN, H., Der Deutsche Orden. Zwölf Kapitel aus seiner Geschichte, München: Beck 1981. [Google Scholar]
DUTTA A., Warum Erbrecht? Das Vermögensrecht des Generationenwechsels in funktionaler Betrachtung, Tübingen: Mohr Siebeck 2014. [Google Scholar]
EGGERS H., Deutsche Sprachgeschichte III. Das Frühneuhochdeutsche, Reinbek bei Hamburg: Rowohlt Taschenbuch Verlag 1969. [Google Scholar]
ELIADE M., Sacrum a profanum, Warszawa: Wydawnictwo Aletheia 2008. [Google Scholar]
HAMPE K., Der Zug nach Osten. Die kolonisatorische Großtat des deutschen Volkes im Mittelalter, Leipzig – Berlin: Teubner 1921. [Google Scholar]
HUSZAŁ G., Przygotowanie do śmierci w XVII wieku, „Roczniki Humanistyczne” 2(1983), s. 105-151. [Google Scholar]
JANUSZOWSKI, J., Nauka umierania chrzescianskiego: Tákze iáko konáiącégo Pánu Bogu oddawáć, y czego ná ten czás pilnowáć trzebá: Prʒy tym y prʒykłády o roskoßách niebieskich y mękach Cʒyścowych y piekielnych, Kraków: Bazyli Skalski 1604. [Google Scholar]
KOWALKOWSKI J., NOWOSAD W., Wstęp, w: J. Kowalkowski, W. Nowosad (red.), Testamenty szlachty Prus Królewskich z XVII wieku, Warszawa: DiG 2013. [Google Scholar]
KRASUSKI, J., Historia Niemiec. Wrocław – Warszawa – Kraków: Ossolineum 2008. [Google Scholar]
LONGCHAMPS DE BÉRIER F., Szacunek dla woli zmarłego na przykładzie rzymskich fideikomisów, w: A. Pikulska-Robaszkiewicz (red.), Profesorowi Janowi Kodrębskiemu in memoriam, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 2000, s. 209-219. [Google Scholar]
LUDAT H., Słowianie połabscy i marchie nadłabskie jako problem europejskiej historii, w: J. Strzelczyk, A. Krawiec (red.), Powojenna mediewistyka niemiecka, Poznań: Wydawnictwo Nauka i Innowacje 2017, s. 250-263. [Google Scholar]
MAYNTZ R., HOLM K., HÜBNER P., Wprowadzenie do metod socjologii empirycznej, Warszawa: PWN 1985. [Google Scholar]
MORAWIEC J., Początki państw. Dania, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie 2019. [Google Scholar]
OWSIŃSKI P.A., Zu Konfessionsfragen in ausgewählten deutsche Dorfwillküren in Polen, „Kieleckie Studia Teologiczne” 17 (2018), s. 181-197. [Google Scholar]
POPIOŁEK B., Woli mojej ostatniej Testament ten… Testamenty staropolskie jako źródło do historii mentalności XVII i XVIII wieku, Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego 2009. [Google Scholar]
SZAWIEL T., Religijność ludowa: perspektywy spojrzenia, III. 2008, nr 634: http://www.miesiecznik.znak.com.pl/6342008tadeusz-szawielreligijnosc-ludowa-perspektywy-spojrzenia/ (3.05.2020). [Google Scholar]
SZYMAŃSKA, A., Religijność ludowa i kult świętych,http://rme.cbr.net.pl/index.php/archiwum-rme/534-stycze-luty-nr-65/kultura-i-tradycje-ludowe13/710-religijno-ludowa-i-kult-witych (4.05.2020). [Google Scholar]
WIŚLICZ T., Religijność wiejska w Rzeczpospolitej szlacheckiej. Problemy i trzy przybliżenia „Barok” 11(2004)2, s. 97-118. [Google Scholar]
WISZOWATA K., Testamenty jako źródło historyczne, „Białostockie Teki Historyczne” 7(2009), s. 25-38. [Google Scholar]
ZHIRMUNSKIJ V.M., Istorija nemeckogo jazyka, Moskva: Vysshaja shkola 1965. [Google Scholar]
Pobierz

Opublikowane
2020-12-30


Dział
Artykuły naukowe

Udostępnij

Owsiński, P., & Paluch, A. (2020). Sacrum między profanum, czyli o kwestiach wyznaniowych w testamentach szlachetnie urodzonych kobiet w Prusach Królewskich xvii-go wieku. Kieleckie Studia Teologiczne, 19. Pobrano z https://ojs.academicon.pl/kst/article/view/3281

Piotr Aleksander Owsiński  piotr.owsinski@uj.edu.pl
Uniwersytet Jagielloński w Krakowie  Polska
http://orcid.org/0000-0001-7862-3345

dr Piotr A. Owsiński – ur. w 1984 r. w Chmielniku. Absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Uzyskał doktorat z zakresu językoznawstwa germańskiego na Wydziale Filologicznym UJ na podstawie dysertacji doktorskiej pt. Eine ostdeutsche Apostelgeschichte aus dem 14. Jh. Versuch einer Sprachanalyse der deutschen Übersetzung. Od 2009 r. pracownik naukowo-dydaktyczny w Instytucie Filologii Germańskiej UJ; główne obszary zainteresowań naukowych: historia języka niemieckiego, gramatyka historyczna języka niemieckiego, grafematyka tekstów średnio-wysoko-niemieckich i wczesno-nowo-wysoko-niemieckich, tłumaczenie, onomastyka, językowy obraz świata; monografia: Graphematische Untersuchungen zur ostdeutschen Apostelgeschichte aus dem 14. Jahrhundert, Frankfurt a.M. 2017, współredakcja: Auf den Spuren der Deutschen in Mittel- und Osteuropa. Sławomira Kaleta-Wojtasik in memoriam. Frankfurt a.M. 2017; autor artykułów z zakresu historii języka niemieckiego i grafematyki, jak również kulturoznawstwa publikowanych w „KST” w Kielcach, „Studiach Warmińskich” w Olsztynie, „Germanica Wratislaviensia” we Wrocławiu oraz innych tomach wydanych w Warszawie, Rzeszowie, Frankfurcie nad Menem i Hamburgu.


Anna Aleksandra Paluch 
Uniwersytet Jagielloński w Krakowie  Polska
http://orcid.org/0000-0001-8488-0006

Anna Paluch – mgr, ur. w 1990 r. w Krakowie, doktorantka w Katedrze Prawa Cywilnego na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie; główne obszary zainteresowań naukowych: prawo spadkowe, prawno-porównawcza analiza swobody testowania i jej ograniczeń, aksjologiczne podstawy, cele i funkcje swobody testowania i jej ograniczeń z perspektywy historycznej i współczesnej; autorka artykułów z zakresu prawa spadkowego publikowanych w „Transformacjach Prawa Prywatnego” w Krakowie oraz „Osteuropa Recht” w Berlinie; współautorka artykułów naukowych z zakresu językowego obrazu świata i języka specjalistycznego w ramach terminologii prawa spadkowego publikowanych w Szczecinie i Warszawie. Email: anna.aleksandra.paluch@gmail.com





1. Zgodnie z ustawą o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994r., autor publikacji przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma Kieleckie Studia Teologiczne. Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

2. Za zgodą redakcji czasopisma opublikowane artykuły w Biblical Annals mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

3. Redakcja publikuje teksty on line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 3.0 PL.