Aller directement au menu principal Aller directement au contenu principal Aller au pied de page

Vol. 88 (1997): Nasza Przeszłość

Artykuły

Bernardyńskie szkoły średnie na Litwie (1782-1843)

  • Innocenty Rusecki
DOI: https://doi.org/10.52204/np.1997.88.227-254  [Google Scholar]
Publiée: 1997-12-30

Résumé

Polski system szkolny drugiej połowy XVIII w. przeżywał kryzys. Szkoła, oparta na przestarzałych programach i metodach nauczania, nie mogła zapewnić dobrej edukacji. Potrzebne były jak najszybsze reformy. Sytuacja uległa dalszemu pogorszeniu w 1773 r., po kasacie zakonu jezuitów i likwidacji prowadzonych przez niego szkół. Na sejmie w 1773 r. poseł Joachim Chreptowicz zaproponował przejęcie szkolnictwa przez państwo. Uchwalono odpowiednią ustawę i 14 października 1773 r. powołano do życia świecką władzę oświatową – „Komisję Edukacji Narodowej”. Brak doświadczenia, środków finansowych, a przede wszystkim świeckiej kadry nauczycielskiej zmusił komisję do zaapelowania do duchowieństwa diecezjalnego i zakonnego o podjęcie pracy dydaktycznej w szkołach podstawowych i średnich. Na ten apel odpowiedziało wiele zakonów – m.in.: pozytywnie zareagowali także bernardyni, którzy otworzyli wówczas około 45 szkół (w tym 10 wyższych) w swoich pięciu województwach wyznaniowych: wielkopolskiej, małopolskiej, galicyjskiej, ruskiej i litewskiej. W swojej praktyce pedagogicznej kierowali się zaleceniami Komisji Edukacji Narodowej. Szkoły w klasztorach utrzymywane były przez poszczególne klasztory przy pomocy patronów z kręgów szlacheckich i średnich. Nauczycielami w tych szkołach byli ludzie religijni. W szkołach wyższych liczba nauczycieli wynosiła od 5 do 9 osób, w szkołach podstawowych od 2 do 3. W szkołach wyższych liczba uczniów sięgała nawet 400-500, jak np.: w Traszkunach, czy 200-300, jak w Telszech i Datnowie. Liczba uczniów w szkołach podstawowych była mniejsza i wahała się od kilkunastu do stu. Działalność szkolna bernardynów na Litwie została zawieszona w wyniku represji ze strony władz rosyjskich (likwidacja klasztorów).

Références

  1. Beauvois D. , Szkolnictwo polskie na ziemiach litewsko-ruskich. 1803- 1832, t. 2, Lublin 1991. [Google Scholar]
  2. Czubiński A., J. Topolski, Historia Polski, Wrocław 1988. [Google Scholar]
  3. Kantak K., Bernardyni polscy, t. 2, 1572-1795-1932, Lwów 1933. [Google Scholar]
  4. Kot S., Historia wychowania, t. 2, Lwów 1934. [Google Scholar]
  5. Kurdybacha Ł., M. Mitera - Dobrowolska , Komisja Edukacji Narodowej, Warszawa 1973. [Google Scholar]
  6. Litak S., Kościół w Polsce w okresie oświecenia do 1795 roku, w: Historia Kościoła, red. L. J. Rogiera, t. 4, Warszawa 1987. [Google Scholar]
  7. Smoleński W., Przewrót umysłowy w Polsce w XVIII w., Warszawa 1949. [Google Scholar]
  8. Wierzbowski T., Szkoły parafialne Polsce i na Litwie za czasów Komisji Edukacji Narodowej, Kraków 1921. [Google Scholar]
  9. Wyczawski H.E., Bernardyni polscy, t. 3, Kalwaria Zebrzydowska 1992. [Google Scholar]

Téléchargements

Les données relatives au téléchargement ne sont pas encore disponibles.