Logika grzechu a sakrament spowiedzi


Abstrakt

Moralnoteologiczna refleksja nad grzechem opiera się na antropologii, która zakłada ludzką słabość. Chociaż to założenie spotkało się z krytyką, aż po negowanie grzechu, to uniwersalne spojrzenie na antropologię nie pozostawia wątpliwości o ludzkim błędzie czy winie. Konstruktywne spojrzenie na logikę grzechu prowadziło wielu wierzących do sakramentu spowiedzi, który na przestrzeni wieków przybierał różne formy. Pierwsze przesłanki związane z pozytywnym przeżywaniem grzechu znajdujemy już w Starym Testamencie, a w szczególności w zbawczym dziele Jezusa Chrystusa. W pierwotnym Kościele mierzono się z trudnością oceny prawdziwości nawrócenia przy ciągle powtarzających się grzechach. Jednocześnie wiernych motywowano do głębokiej przemiany ekskomuniką, pokutą i rekoncyliacją. Początkowo było to możliwe tylko raz w życiu, co prowadziło do sięgania po pokutę tuż przed śmiercią. Dopiero w VI wieku iroszkoccy mnisi wprowadzili zwyczaj powtarzalnej spowiedzi jako praktyki życia duchowego. Kolejne postanowienia soborów usankcjonowały w Kościele rolę powtarzalnej spowiedzi. Bezpośrednio po Soborze Watykańskim II dostrzeżono jednak, że w krajach Europy Zachodniej od lat 70. XX wieku spowiadano się coraz rzadziej, aż w końcu zupełnie zdystansowano się do tego sakramentu. Wydarzenia te oraz analiza historycznego rozwoju spowiedzi pozwalają wyciągnąć trzy wnioski. Po pierwsze, człowiek powinien skonfrontować się z faktem osobistego grzechu. Po drugie, w tej konfrontacji przychodzi z pomocą wspólnota Kościoła. Po trzecie, wierzący odkrywa tajemnicę swojego nawrócenia w spotkaniu z przebaczającym Bogiem w spowiedzi jako ciągle istniejącej aporii dialektycznego doświadczenia grzeszności i świętości.


Słowa kluczowe

spowiedź; historia spowiedzi; grzech; pokuta; pojednanie; negacja grzechu; ekskomunika; iroszkoccy mnisi; antropologia; Kościół

Baumgartner K., Erfahrungen mit dem Bußsakrament, Bd. 1: Berichte – Analysen – Probleme, München 1978. [Google Scholar]

Beichten. Autobiographische Zeugnisse zur katholischen Bußpraxis im 20. Jahrhundert. Mit einer Einleitung, Kommentaren und einem Nachwort von Rupert M. Scheule, R.M. Scheule (Hg.), Wien 2001. [Google Scholar]

De Lubac H., Geheimnis aus dem wir leben, Einsiedeln 1967. [Google Scholar]

Demmer K., Das vergessene Sakrament. Umkehr und Buße in der Kirche, Paderborn 2005. [Google Scholar]

Faber E.-M., Mysterium. III. Systematisch-theologisch, [in:] LThK 3, Bd. 7, S. 579 ff. [Google Scholar]

Guardini R., Die Annahme seiner selbst, [in:] Romano Guardini Werke, F. Henrich (Hg.), Mainz 1993, S. 7–31. [Google Scholar]

Heinrich Denzinger. Kompendium des Glaubensbekenntnisse und kirchlichen Lehrentscheidungen, P. Hünermann (Hg.), Freiburg i. Br. 2009. [Google Scholar]

Kaczynski R., Theologischer Kommentar zur Konstitution über die heilige Liturgie Sacrosanctum Concilium, [in:] Herders Theologischer Kommentar zum Zweiten Vatikanischen Konzil, P. Hünermann, B.J. Hilberath u. a. (Hg.), Bd. 2, Freiburg 2009, S. 1–227. [Google Scholar]

Kierkegaard S., Die Krankheit zum Tode, [in:] Sören Kierkegaard, Die Krankheit zum Tode. Furcht und Zittern. Die Wiederholung. Der Begriff der Angst, H. Diem, W. Rest (Hg.), Köln 1956, S. 23–177. [Google Scholar]

Theologisches Wörterbuch zum Neuen Testament, G. Kittel (Hg.), Bd. 1, Stuttgart 1933. [Google Scholar]

Koch G., Sakramentenlehre – Das Heil aus den Sakramenten, [in:] Glaubenszugänge. Lehrbuch der Katholischen Dogmatik, W. Beinert (Hg.), Bd. 3, Paderborn 1995. [Google Scholar]

Lehmann K., Kraftvoll-lebendige Erinnerung bis heute. 40 Jahre Zweites Vatikanisches Konzil und 30 Jahre Gemeinsame Synode, [in:] Ecclesia semper reformanda. Kirchenreform als bleibende Aufgabe, E. Garhammer (Hg.), Würzburg 2006, S. 11–29. [Google Scholar]

Meßner R., Feiern der Umkehr und Versöhnung, [in:] Gottesdienst der Kirche. Handbuch der Liturgiewissenschaft, H.B. Meyer u. a. (Hg.), Teil 7,2: Sakramentliche Feiern I/2, Regensburg 1992, S. 9–240. [Google Scholar]

Nietzsche F., Fröhliche Wissenschaft, [in:] Nietzsches Werke, Abteilung 5, G. Colli, M. Montinari (Hg.), Bd. 2, Berlin 1973, S. 11–335. [Google Scholar]

Pieper J., Über den Begriff der Sünde, [in:] Josef Pieper. Werke in acht Bänden, Bd. 5: Schriften zur Philosophischen Anthropologie und Ethik. Grundstrukturen menschlicher Existenz, B. Wald (Hg.), Hamburg 2007, S. 207–279. [Google Scholar]

Poschmann B., Die abendländische Kirchenbuße im Ausgang des christlichen Altertums, München 1928. [Google Scholar]

Poschmann B., Die abendländische Kirchenbuße im frühen Mittelalter, Breslau 1930. [Google Scholar]

Poschmann B., Kirchenbuße und correptio secreta bei Augustinus, Teil I, Braunsberg 1923. [Google Scholar]

Poschmann B., Paenitentia secunda. Die kirchliche Buße im ältesten Christentum bis Cyprian und Origenes, Bonn 1940. [Google Scholar]

Przywara E., Analogia entis. Metaphysik. I Prinzip, München 1932. [Google Scholar]

Przywara E., Mensch. Typologische Anthropologie, Bd. 1, Nürnberg 1959. [Google Scholar]

Przywara E., Was ist Gott. Eine Summula, Nürnberg 1953. [Google Scholar]

Rahner K., Bußlehre und Bußpraxis nach der Didascalia Apostolorum (1950), [in:] Karl Rahner. Sämtliche Werke, K. Rahner-Stiftung (Hg.), Bd. 11, Freiburg 2005, S. 53–79. [Google Scholar]

Rahner K., Die Bußlehre Cyprian von Karthago (1952), [in:] Karl Rahner. Sämtliche Werke, K. Rahner-Stiftung (Hg.), Bd. 11, Freiburg 2005, S. 220–297. [Google Scholar]

Rahner K., Die Bußlehre des Origenes (1950), [in:] Karl Rahner. Sämtliche Werke, K. Rahner-Stiftung (Hg.), Bd. 11, Freiburg 2005, S. 80–190. [Google Scholar]

Rahner K., Stichwort „Bußgeschichte“ (1973), [in:] Karl Rahner. Sämtliche Werke, K. Rahner-Stiftung (Hg.), Bd. 11, Freiburg 2005, S. 384 ff. [Google Scholar]

Rahner K., Sünde als Gnadenverlust in der frühkirchlichen Literatur (1936), [in:] Karl Rahner. Sämtliche Werke, K. Rahner-Stiftung (Hg.), Bd. 11, Freiburg 2005, S. 7–16. [Google Scholar]

Rahner K., Sündenvergebung nach der Taufe in der „Regula fidei“ des Irenäus (1948), [in:] Karl Rahner. Sämtliche Werke, K. Rahner-Stiftung (Hg.), Bd. 11, Freiburg 2005, S. 43–52. [Google Scholar]

Rahner K., Vergessene Wahrheit über das Buß-Sakrament (1953), [in:] Karl Rahner. Sämtliche Werke, K. Rahner-Stiftung (Hg.), Bd. 11, Freiburg 2005, S. 426–456. [Google Scholar]

Rahner K., Zur Theologie der Buße bei Tertullian (1952), [in:] Karl Rahner. Sämtliche Werke, K. Rahner-Stiftung (Hg.), Bd. 11, Freiburg 2005, S. 191–219. [Google Scholar]

Ratzinger J., Kommentar zum I. Kapitel des ersten Teils, [in:] LThK 2, Bd. 14, S. 313–354. [Google Scholar]

Riß M., Feiern der Buße und Versöhnung. Zur Reform des Bußsakraments nach dem II. Vatikanischen Konzil, Regensburg 2016. [Google Scholar]

Sander H.-J., Theologischer Kommentar zur Pastoralkonstitution über die Kirche in der Welt von heute, Gaudium et spes, [in:] Herders Theologischer Kommentar zum Zweiten Vatikanischen Konzil, P. Hünermann, B.J. Hilberath u. a. (Hg.), Bd. 4, Freiburg 2009, S. 581–886. [Google Scholar]

Krise der Beichte – Krise des Menschen? Ökumenische Beiträge zur Feier der Versöhnung, K. Schlemmer (Hg.), Würzburg 1998. [Google Scholar]

Schlögel H., Und vergib uns meine Schuld. Wie auch wir… Theologisch-ethische Skizzen zu Versöhnung und Sünde, Stuttgart 2007. [Google Scholar]

Seidl T., Versöhnungstag. I. Altes Testament, [in:] LThK 3, Bd. 10, S. 727. [Google Scholar]

Thomas Von Aquin, Summa Theologiae. [Google Scholar]

Vorgrimler H., Buße und Krankensalbung, Freiburg 1978. [Google Scholar]

Wandinger N., Die Sündenlehre als Schlüssel zum Menschen. Impulse K. Rahners uns R. Schwagers zu einer Heuristik theologischer Anthropologie, [in:] Beiträge zur mimetischen Theologie. Religion – Gewalt – Kommunikation – Weltordnung, H. Büchele u. a. (Hg.), Bd. 16, Münster 2003. [Google Scholar]

Opublikowane
2021-06-05


Dział
Teologia systematyczna

Udostępnij

Kuźmicki, T. (2021). Logika grzechu a sakrament spowiedzi. Wrocławski Przegląd Teologiczny, 29(1), 207-226. https://doi.org/10.34839/wpt.2021.29.1.207-226

Tadeusz Kuźmicki  tadeusz.kuzmicki@gmail.com
Papieski Wydział Teologiczny we Wrocławiu, Polska  Polska
https://orcid.org/0000-0002-4638-2396

Tadeusz Kuźmicki (rev. PhD) – presbyter in the Diocese of Zielona Góra-Gorzów; assistant in the Department of Moral Theology of the Pontifical Faculty of Theology in Wrocław; lecturer in moral theology in the Philosophical and Theological Institute in Zielona Góra. He was awarded the doctoral degree on the basis of the dissertation Umkehr und Grundentscheidung. Die moraltheologische optio fundamentalis im neueren ökumenischen Gespräch. In his scholarly work, he focuses on moral theology, ethics, ecumenism as well as the issues of Polish and German religious life.