Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki

Tom 26 Nr 2 (2018)

Teologia systematyczna

Antygnostycka krucjata Franciszka. Teologiczne wątki w napomnieniach papieża

DOI: https://doi.org/10.34839/wpt.2018.26.2.215-242  [Google Scholar]
Przesłane: 10 października 2018
Opublikowane: 30.05.2019

Abstrakt

Papież Franciszek wielokrotnie wskazywał na starożytne herezje gnostycyzmu i pelagianizmu jako aktualne zagrożenia dla Kościoła. Misterium Wcielenia pozwala dostrzec trzy znamiona gnostycyzmu w Kościele: bezcielesność, ideologizację oraz światowość. Rewersowi negatywnej charakterystyki gnostyckich tendencji odpowiada awers pozytywnie sformułowanych prawd teologicznych. Papieżowi chodzi o Kościół będący w drodze, wychodzący z siebie, ewangelizujący i zaangażowany społecznie (społeczny wymiar głoszenia kerygmy). Kościół uwolniony z tendencji gnostyckich to Kościół właściwych relacji z Bogiem, ludźmi, a nawet całym światem stworzonym. Następca Piotra staje się strażnikiem pilnującym, by otrzymana wiara była wprowadzana w życie (prymat rzeczywistości nad ideą). Przestrzega przed zbawieniem sprowadzonym do samego wnętrza, które więzi człowieka w immanencji uczuć lub wiedzy. Chrystus jest dziś „dotykany” w swoim Ciele, a zwłaszcza w „ostatnich” członkach Ludu Bożego („opcja na rzecz ubogich”).

Bibliografia

  1. Balthasar H. Urs von, Wprowadzenie, w: Ireneusz z Lyonu, Bóg w ciele i krwi, wyb. i oprac. H. Urs von Balthasar, tłum. W. Myszor, Kraków 2001. Balthasar H. Urs von, Wprowadzenie, w: Ireneusz z Lyonu, Bóg w ciele i krwi, wyb. i oprac. H. Urs von Balthasar, tłum. W. Myszor, Kraków 2001. [Google Scholar]
  2. Cooper T., Gnosticism then and now, „Stimulus” 14 (2006) 4, s. 17-21. Cooper T., Gnosticism then and now, „Stimulus” 14 (2006) 4, s. 17-21. [Google Scholar]
  3. Fiedrowicz M., Teologia ojców Kościoła. Podstawy wczesnochrześcijańskiej refleksji nad wiarą, tłum. W. Szymona, Kraków 2009. Fiedrowicz M., Teologia ojców Kościoła. Podstawy wczesnochrześcijańskiej refleksji nad wiarą, tłum. W. Szymona, Kraków 2009. [Google Scholar]
  4. Franciszek Papież, D. Wolton, Otwieranie drzwi. Rozmowy o Kościele i świecie, tłum. M. Chojnacki, Kraków 2018. Franciszek Papież, D. Wolton, Otwieranie drzwi. Rozmowy o Kościele i świecie, tłum. M. Chojnacki, Kraków 2018. [Google Scholar]
  5. Franciszek, Adh. Apost. Amoris laetitia. Franciszek, Adh. Apost. Amoris laetitia. [Google Scholar]
  6. Franciszek, Adh. Apost. Evangelii gaudium. Franciszek, Adh. Apost. Evangelii gaudium. [Google Scholar]
  7. Franciszek, Adh. Apost. Gaudete et exultate. Franciszek, Adh. Apost. Gaudete et exultate. [Google Scholar]
  8. Franciszek, Discorso del Santo Padre Francesco ai partecipanti al pellegrinaggio della diocesi Brescia (22.06.2013), http://w2.vatican.va/content/francesco/it/speeches/2013/june/documents/papa-francesco_20130622_pellegrinaggio-diocesi-brescia.html (dostęp: 2018.09.28). Franciszek, Discorso del Santo Padre Francesco ai partecipanti al pellegrinaggio della diocesi Brescia (22.06.2013), <a href="http://w2.vatican.va/content/francesco/it/speeches/2013/june/documents/papa-francesco_20130622_pellegrinaggio-diocesi-brescia.html">http://w2.vatican.va/content/francesco/it/speeches/2013/june/documents/papa-francesco_20130622_pellegrinaggio-diocesi-brescia.html</a> (dostęp: 2018.09.28). [Google Scholar]
  9. Franciszek, Enc. Laudato si’. Franciszek, Enc. Laudato si’. [Google Scholar]
  10. Franciszek, Enc. Lumen fidei. Franciszek, Enc. Lumen fidei. [Google Scholar]
  11. Franciszek, Konst. Apost. O uniwersytetach i wydziałach kościelnych Veritatis Gaudium, http://w2.vatican.va/content/francesco/pl/apost_constitutions/documents/papa-francesco_costituzione-ap_20171208_veritatis-gaudium.html (dostęp: 2018.07.14). Franciszek, Konst. Apost. O uniwersytetach i wydziałach kościelnych Veritatis Gaudium, <a href="http://w2.vatican.va/content/francesco/pl/apost_constitutions/documents/papa-francesco_costituzione-ap_20171208_veritatis-gaudium.html">http://w2.vatican.va/content/francesco/pl/apost_constitutions/documents/papa-francesco_costituzione-ap_20171208_veritatis-gaudium.html</a> (dostęp: 2018.07.14). [Google Scholar]
  12. Franciszek, List apost. Misericordia et misera. Franciszek, List apost. Misericordia et misera. [Google Scholar]
  13. Franciszek, List miłosny (Msza św. w Domu św. Marty, 11.11.2016), https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/franciszek_i/homilie/swmarta_11112016.html (dostęp: 2018.09.28). Franciszek, List miłosny (Msza św. w Domu św. Marty, 11.11.2016), <a href="https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/franciszek_i/homilie/swmarta_11112016.html">https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/franciszek_i/homilie/swmarta_11112016.html</a> (dostęp: 2018.09.28). [Google Scholar]
  14. Franciszek, List z okazji 100 rocznicy ustanowienia Wydziału Teologicznego na „Pontificia Universidad Católica Argentina” (2015.03.03), https://w2.vatican.va/content/francesco/it/letters/2015/documents/papa-francesco_20150303_lettera-universita-cattolica-argentina.html (dostęp: 2018.07.14). Franciszek, List z okazji 100 rocznicy ustanowienia Wydziału Teologicznego na „Pontificia Universidad Católica Argentina” (2015.03.03), <a href="https://w2.vatican.va/content/francesco/it/letters/2015/documents/papa-francesco_20150303_lettera-universita-cattolica-argentina.html">https://w2.vatican.va/content/francesco/it/letters/2015/documents/papa-francesco_20150303_lettera-universita-cattolica-argentina.html</a> (dostęp: 2018.07.14). [Google Scholar]
  15. Franciszek, Papież Franciszek: potencjał nauczania Pawła VI wciąż aktualny, http://pl.radiovaticana.va/storico/2013/06/22/papie%C5%BC_franciszek_potencja%C5%82_nauczania_paw%C5%82a_vi_wci%C4%85%C5%BC_aktualny/pol-703967 (dostęp: 2018.09.28). Franciszek, Papież Franciszek: potencjał nauczania Pawła VI wciąż aktualny, <a href="http://pl.radiovaticana.va/storico/2013/06/22/papie%C5%BC_franciszek_potencja%C5%82_nauczania_paw%C5%82a_vi_wci%C4%85%C5%BC_aktualny/pol-703967">http://pl.radiovaticana.va/storico/2013/06/22/papie%C5%BC_franciszek_potencja%C5%82_nauczania_paw%C5%82a_vi_wci%C4%85%C5%BC_aktualny/pol-703967</a> (dostęp: 2018.09.28). [Google Scholar]
  16. Franciszek, Przemówienie do uczestników sesji plenarnej Papieskiej Rady ds. Krzewienia Nowej Ewangelizacji Kościół jest narzędziem miłosierdzia (29.09.2017), https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/franciszek_i/przemowienia/ewangelizacja_29092017.html (dostęp: 2018.07.14). Franciszek, Przemówienie do uczestników sesji plenarnej Papieskiej Rady ds. Krzewienia Nowej Ewangelizacji Kościół jest narzędziem miłosierdzia (29.09.2017), <a href="https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/franciszek_i/przemowienia/ewangelizacja_29092017.html">https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/franciszek_i/przemowienia/ewangelizacja_29092017.html</a> (dostęp: 2018.07.14). [Google Scholar]
  17. Franciszek, Przemówienie podczas spotkania z uczestnikami Kongresu Kościoła we Włoszech Marzy mi się Kościół niespokojny, Florencja, 2015.11.10, https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/franciszek_i/przemowienia/kongres_kosciola_10112015.html (dostęp: 2018.07.14). Franciszek, Przemówienie podczas spotkania z uczestnikami Kongresu Kościoła we Włoszech Marzy mi się Kościół niespokojny, Florencja, 2015.11.10, <a href="https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/franciszek_i/przemowienia/kongres_kosciola_10112015.html">https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/franciszek_i/przemowienia/kongres_kosciola_10112015.html</a> (dostęp: 2018.07.14). [Google Scholar]
  18. Franciszek, Wideoprzesłanie do uczestników Międzynarodowego Kongresu Teologicznego na „Pontificia Universidad Católica Argentina” (2015.09.01-03), https://w2.vatican.va/content/francesco/it/messages/pont-messages/2015/documents/papa-francesco_20150903_videomessaggio-teologia-buenos-aires.html (dostęp: 2018.07.14). Franciszek, Wideoprzesłanie do uczestników Międzynarodowego Kongresu Teologicznego na „Pontificia Universidad Católica Argentina” (2015.09.01-03), <a href="https://w2.vatican.va/content/francesco/it/messages/pont-messages/2015/documents/papa-francesco_20150903_videomessaggio-teologia-buenos-aires.html">https://w2.vatican.va/content/francesco/it/messages/pont-messages/2015/documents/papa-francesco_20150903_videomessaggio-teologia-buenos-aires.html</a> (dostęp: 2018.07.14). [Google Scholar]
  19. Gavrilyuk P., Creation in Early Christian Polemical Literature. Irenaeus Against the Gnostics and Athanasius Against the Arians, „Modern Theology” 29 (2013) 2, s. 22-32. Gavrilyuk P., Creation in Early Christian Polemical Literature. Irenaeus Against the Gnostics and Athanasius Against the Arians, „Modern Theology” 29 (2013) 2, s. 22-32. [Google Scholar]
  20. Gnostycyzm, w: G. O'Collins, E.G. Farrugia, Leksykon pojęć teologicznych i kościelnych z indeksem angielsko-polskim, tłum. J. Ożóg, B. Żak, Kraków 2002, s. 100-101. Gnostycyzm, w: G. O'Collins, E.G. Farrugia, Leksykon pojęć teologicznych i kościelnych z indeksem angielsko-polskim, tłum. J. Ożóg, B. Żak, Kraków 2002, s. 100-101. [Google Scholar]
  21. Gnoza, w: H. Vorgrimler, Nowy leksykon teologiczny, tłum. i oprac. T. Mieszkowski, P. Pachciarek, konsult. nauk. J. Salij, Warszawa 2005, s. 109-110. Gnoza, w: H. Vorgrimler, Nowy leksykon teologiczny, tłum. i oprac. T. Mieszkowski, P. Pachciarek, konsult. nauk. J. Salij, Warszawa 2005, s. 109-110. [Google Scholar]
  22. Greshake G., Wprowadzenie do nauki o łasce (Myśl Teologiczna, 48), tłum. S. Jopek, Kraków 2005. Greshake G., Wprowadzenie do nauki o łasce (Myśl Teologiczna, 48), tłum. S. Jopek, Kraków 2005. [Google Scholar]
  23. Grzegorz z Nazjanzu, Epistola CI (PG 37, 175-194). Grzegorz z Nazjanzu, Epistola CI (PG 37, 175-194). [Google Scholar]
  24. Himes K., Chapter Four of Evangelii Gaudium: The Social Dimension of Evangelization, „International Review of Mission”, (2015) 401, s. 181-186. Himes K., Chapter Four of Evangelii Gaudium: The Social Dimension of Evangelization, „International Review of Mission”, (2015) 401, s. 181-186. [Google Scholar]
  25. Hocken P., What Challenges Do Pentecostals Pose to Catholics?, „Journal of the European Pentecostal Theological Association” 35 (2015) 1, s. 48–57. Hocken P., What Challenges Do Pentecostals Pose to Catholics?, „Journal of the European Pentecostal Theological Association” 35 (2015) 1, s. 48–57. [Google Scholar]
  26. Ilo S.Ch., The Church of the Poor. Towards an Ecclesiology of Vulnerable Mission, „Ecclesiology” (2014) 10, s. 229-250. Ilo S.Ch., The Church of the Poor. Towards an Ecclesiology of Vulnerable Mission, „Ecclesiology” (2014) 10, s. 229-250. [Google Scholar]
  27. Ireneusz z Lyonu, Adversus haereses (PG 7, 453-1224). Ireneusz z Lyonu, Adversus haereses (PG 7, 453-1224). [Google Scholar]
  28. Jan Paweł II, Messori V., Przekroczyć próg nadziei. Jan Paweł II odpowiada na pytania Vittoria Messoriego, Lublin 1994. Jan Paweł II, Messori V., Przekroczyć próg nadziei. Jan Paweł II odpowiada na pytania Vittoria Messoriego, Lublin 1994. [Google Scholar]
  29. Jonas H., The Gnostic Religion. The Message of the Alien God and the Beginnings of Christianity, Boston 2001. Jonas H., The Gnostic Religion. The Message of the Alien God and the Beginnings of Christianity, Boston 2001. [Google Scholar]
  30. Keenan J.F., Receiving Amoris Laetitia, „Theological Studies” 78 (2017) 1, s. 193-212. Keenan J.F., Receiving Amoris Laetitia, „Theological Studies” 78 (2017) 1, s. 193-212. [Google Scholar]
  31. Kehl M. (współpr. H.-D. Mutschler, M. Sievernich), I widział Bóg, że to jest dobre. Teologia stworzenia, tłum. W. Szymona, Poznań 2008. Kehl M. (współpr. H.-D. Mutschler, M. Sievernich), I widział Bóg, że to jest dobre. Teologia stworzenia, tłum. W. Szymona, Poznań 2008. [Google Scholar]
  32. Kongregacja Nauki Wiary, List o niektórych aspektach chrześcijańskiego zbawienia Placuit Deo, http://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/documents/rc_con_cfaith_doc_20180222_placuit-deo_en.html (dostęp: 2018.07.17). Kongregacja Nauki Wiary, List o niektórych aspektach chrześcijańskiego zbawienia Placuit Deo, <a href="http://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/documents/rc_con_cfaith_doc_20180222_placuit-deo_en.html">http://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/documents/rc_con_cfaith_doc_20180222_placuit-deo_en.html</a> (dostęp: 2018.07.17). [Google Scholar]
  33. Kuźma I., Św. Ireneusz z Lyonu i jego argumentacja przeciw gnostykom, „Elpis” (2015) 17, s. 145-151. Kuźma I., Św. Ireneusz z Lyonu i jego argumentacja przeciw gnostykom, „Elpis” (2015) 17, s. 145-151. [Google Scholar]
  34. Lanczkowski J., Gnoza, w: Leksykon mistyki, red. nauk. P. Dinzelbacher, tłum. B. Widła, uzup. tłum. i bibliogr. pol. S. Urbański, oprac. tłum. i bibliogr. obcojęzyczna P. Pachciarek, K. Rybacka, Warszawa 2002, s. 93-94. Lanczkowski J., Gnoza, w: Leksykon mistyki, red. nauk. P. Dinzelbacher, tłum. B. Widła, uzup. tłum. i bibliogr. pol. S. Urbański, oprac. tłum. i bibliogr. obcojęzyczna P. Pachciarek, K. Rybacka, Warszawa 2002, s. 93-94. [Google Scholar]
  35. Leon Wielki, Mowy (Pisma Ojców Kościoła, 24), tłum. K. Tomczak, Poznań-Warszawa-Lublin 1958. Leon Wielki, Mowy (Pisma Ojców Kościoła, 24), tłum. K. Tomczak, Poznań-Warszawa-Lublin 1958. [Google Scholar]
  36. Lubac de H., Medytacje o Kościele (Myśl Teologiczna, 15), tłum. I. Białkowska-Cichoń, Kraków 1997. Lubac de H., Medytacje o Kościele (Myśl Teologiczna, 15), tłum. I. Białkowska-Cichoń, Kraków 1997. [Google Scholar]
  37. Międzynarodowa Komisja Teologiczna, „Sensus fidei” w życiu Kościoła. Dokument Międzynarodowej Komisji Teologicznej (2014), tłum. M. Moskal, Kraków 2015. Międzynarodowa Komisja Teologiczna, „Sensus fidei” w życiu Kościoła. Dokument Międzynarodowej Komisji Teologicznej (2014), tłum. M. Moskal, Kraków 2015. [Google Scholar]
  38. Międzynarodowa Komisja Teologiczna, Aktualne problemy eschatologii (1992), tłum. J. Królikowski, w: Od wiary do teologii. Dokumenty Międzynarodowej Komisji Teologicznej 1969-1996, red. J. Królikowski, Kraków 2000, s. 303-340. Międzynarodowa Komisja Teologiczna, Aktualne problemy eschatologii (1992), tłum. J. Królikowski, w: Od wiary do teologii. Dokumenty Międzynarodowej Komisji Teologicznej 1969-1996, red. J. Królikowski, Kraków 2000, s. 303-340. [Google Scholar]
  39. Międzynarodowa Komisja Teologiczna, Pamięć i pojednanie. Kościół i winy przeszłości. Dokument Międzynarodowej Komisji Teologicznej (2000), tłum. J. Królikowski, Kraków 2000. Międzynarodowa Komisja Teologiczna, Pamięć i pojednanie. Kościół i winy przeszłości. Dokument Międzynarodowej Komisji Teologicznej (2000), tłum. J. Królikowski, Kraków 2000. [Google Scholar]
  40. Międzynarodowa Komisja Teologiczna, Teologia dzisiaj. Perspektywy, zasady i kryteria (2012), tłum. K. Stopa, Kraków 2012. Międzynarodowa Komisja Teologiczna, Teologia dzisiaj. Perspektywy, zasady i kryteria (2012), tłum. K. Stopa, Kraków 2012. [Google Scholar]
  41. Międzynarodowa Komisja Teologiczna, Wybrane zagadnienia z chrystologii (1979), tłum. J. Bielecki, w: Od wiary do teologii. Dokumenty Międzynarodowej Komisji Teologicznej 1969-1996, red. J. Królikowski, Kraków 2000, s. 111-132. Międzynarodowa Komisja Teologiczna, Wybrane zagadnienia z chrystologii (1979), tłum. J. Bielecki, w: Od wiary do teologii. Dokumenty Międzynarodowej Komisji Teologicznej 1969-1996, red. J. Królikowski, Kraków 2000, s. 111-132. [Google Scholar]
  42. Moellering R.L., Ancient and Modern Gnosticism, „Currents in Theology and Mission” 10 (1983) 4, s. 221-232. Moellering R.L., Ancient and Modern Gnosticism, „Currents in Theology and Mission” 10 (1983) 4, s. 221-232. [Google Scholar]
  43. Myszor W., Gnostycyzm i teologia Ireneusza z Lyonu. Zagadnienia wybrane (Studia Antiquitatis Christianae, Series Nova 11), red. L. Lach-Bartnik, Katowice 2010. Myszor W., Gnostycyzm i teologia Ireneusza z Lyonu. Zagadnienia wybrane (Studia Antiquitatis Christianae, Series Nova 11), red. L. Lach-Bartnik, Katowice 2010. [Google Scholar]
  44. Myszor W., Ireneusz z Lyonu i gnostycy. Zdemaskowanie i odparcie fałszywej gnozy. Tłumaczenie: Adversus haereses. Księga I i II (Studia Antiquitatis Christianae, Series Nova 17), tłum. W. Myszor, Katowice 2016. Myszor W., Ireneusz z Lyonu i gnostycy. Zdemaskowanie i odparcie fałszywej gnozy. Tłumaczenie: Adversus haereses. Księga I i II (Studia Antiquitatis Christianae, Series Nova 17), tłum. W. Myszor, Katowice 2016. [Google Scholar]
  45. Nastałek J., Wybrane aspekty herezjologii Ojców Kościoła, w: Status błędu w filozofii i teologii (Diafora, Interdyscyplinarne Studia z Filozofii i Teologii 1), red. B. Ferdek, L. Miodoński, Wrocław 2014, s. 131-144. Nastałek J., Wybrane aspekty herezjologii Ojców Kościoła, w: Status błędu w filozofii i teologii (Diafora, Interdyscyplinarne Studia z Filozofii i Teologii 1), red. B. Ferdek, L. Miodoński, Wrocław 2014, s. 131-144. [Google Scholar]
  46. P. Pacewicz, Co Franciszek powiedział biskupom? Dokument, który musisz przeczytać, https://oko.press/franciszek-powiedzial-biskupom-dokument-ktory-musisz-przeczytac/ (dostęp: 2018.07.27). P. Pacewicz, Co Franciszek powiedział biskupom? Dokument, który musisz przeczytać, <a href="https://oko.press/franciszek-powiedzial-biskupom-dokument-ktory-musisz-przeczytac/">https://oko.press/franciszek-powiedzial-biskupom-dokument-ktory-musisz-przeczytac/</a> (dostęp: 2018.07.27). [Google Scholar]
  47. Papieska Rada ds. Kultury, Papieska Rada ds. Dialogu Międzyreligijnego, Jezus Chrystus dawcą wody żywej. Refleksja chrześcijańska na temat „New Age”, tłum. J. Królikowski, Poznań 2003. Papieska Rada ds. Kultury, Papieska Rada ds. Dialogu Międzyreligijnego, Jezus Chrystus dawcą wody żywej. Refleksja chrześcijańska na temat „New Age”, tłum. J. Królikowski, Poznań 2003. [Google Scholar]
  48. Papieska Rada Iustitia et Pax, Kompendium Nauki Społecznej Kościoła, tłum. D. Chodyniecki i in., Kielce 2005. Papieska Rada Iustitia et Pax, Kompendium Nauki Społecznej Kościoła, tłum. D. Chodyniecki i in., Kielce 2005. [Google Scholar]
  49. Peters T., Post-Modern Religion, „Currents in Theology and Mission” 10 (1983) 5, s. 261-272. Peters T., Post-Modern Religion, „Currents in Theology and Mission” 10 (1983) 5, s. 261-272. [Google Scholar]
  50. Pricopi V.-A., From Ancient Gnostics to Modern Scholars – Issues in Defining the Concept of “Gnosticism”, „Revista Românească pentru Educaţie Multidimensională” (2013) nr 2, s. 41-56. Pricopi V.-A., From Ancient Gnostics to Modern Scholars – Issues in Defining the Concept of “Gnosticism”, „Revista Românească pentru Educaţie Multidimensională” (2013) nr 2, s. 41-56. [Google Scholar]
  51. Proniewski A., Theological issues in the ecological encyclical Laudato si, „Rocznik Teologii Katolickiej” 14 (2015) 1, s. 49-61. Proniewski A., Theological issues in the ecological encyclical Laudato si, „Rocznik Teologii Katolickiej” 14 (2015) 1, s. 49-61. [Google Scholar]
  52. Ratzinger J. (Benedykt XVI), Formalne zasady chrześcijaństwa. Szkice do teologii fundamentalnej, tłum. W. Szymona, Poznań 2009. Ratzinger J. (Benedykt XVI), Formalne zasady chrześcijaństwa. Szkice do teologii fundamentalnej, tłum. W. Szymona, Poznań 2009. [Google Scholar]
  53. Ratzinger J., Kościół – znak wśród narodów. Pisma eklezjologiczne i ekumeniczne (Opera omnia, VIII/1), tłum. W. Szymona, Lublin 2013. Ratzinger J., Kościół – znak wśród narodów. Pisma eklezjologiczne i ekumeniczne (Opera omnia, VIII/1), tłum. W. Szymona, Lublin 2013. [Google Scholar]
  54. Ratzinger J., Prawda w teologii, tłum. M. Mijalska, Kraków 2001. Ratzinger J., Prawda w teologii, tłum. M. Mijalska, Kraków 2001. [Google Scholar]
  55. Riches A., Ecce homo. On the Divine Unity of Christ, Grand Rapids, Michigan 2016. Riches A., Ecce homo. On the Divine Unity of Christ, Grand Rapids, Michigan 2016. [Google Scholar]
  56. Rowland T., Catholic Theology, London-Oxford-New York-New Delhi-Sydney 2017. Rowland T., Catholic Theology, London-Oxford-New York-New Delhi-Sydney 2017. [Google Scholar]
  57. Scaer D.P., Gnosis in the Church Today, „Springfielder” 38 (1975) 4, s. 334-344. Scaer D.P., Gnosis in the Church Today, „Springfielder” 38 (1975) 4, s. 334-344. [Google Scholar]
  58. Scannone J.C., Pope Francis and the Theology of the People, „Theological Studies” 77 (2016) 1, s. 118-135. Scannone J.C., Pope Francis and the Theology of the People, „Theological Studies” 77 (2016) 1, s. 118-135. [Google Scholar]
  59. Segal R.A., Gnosticism, ancient and modern, „The Christian Century” 112 (1995) 32, s. 1053-1056. Segal R.A., Gnosticism, ancient and modern, „The Christian Century” 112 (1995) 32, s. 1053-1056. [Google Scholar]
  60. Sesboüé B., Wolinski J., Bóg zbawienia. Tradycja, reguła i Symbole wiary. Ekonomia zbawienia. Rozwój dogmatów trynitarnych i chrystologicznych (Historia dogmatów, 1), red. B. Sesboüé, red. nauk. pol. T. Dzidek, tłum. P. Rak, Kraków 1999. Sesboüé B., Wolinski J., Bóg zbawienia. Tradycja, reguła i Symbole wiary. Ekonomia zbawienia. Rozwój dogmatów trynitarnych i chrystologicznych (Historia dogmatów, 1), red. B. Sesboüé, red. nauk. pol. T. Dzidek, tłum. P. Rak, Kraków 1999. [Google Scholar]
  61. Shields R., A Disturbing Pope, Cardinal Newman, and the Voice of the Faithful, „Cross Currents” 66 (2016) 4, s. 414-429. Shields R., A Disturbing Pope, Cardinal Newman, and the Voice of the Faithful, „Cross Currents” 66 (2016) 4, s. 414-429. [Google Scholar]
  62. Strzelczyk G., Gospodarek D., Kościół musi reagować na zagrożenia wiary, https://ekai.pl/kosciol-musi-reagowac-na-zagrozenia-wiary/ (dostęp: 2018.07.14). Strzelczyk G., Gospodarek D., Kościół musi reagować na zagrożenia wiary, <a href="https://ekai.pl/kosciol-musi-reagowac-na-zagrozenia-wiary/">https://ekai.pl/kosciol-musi-reagowac-na-zagrozenia-wiary/</a> (dostęp: 2018.07.14). [Google Scholar]
  63. Strzelczyk G., Gospodarek D., O schizmę nie trudno, https://ekai.pl/o-schizme-nie-trudno-ks-strzelczyk-o-ruchach-charyzmatycznych/ (dostęp: 2018.07.14). Strzelczyk G., Gospodarek D., O schizmę nie trudno, <a href="https://ekai.pl/o-schizme-nie-trudno-ks-strzelczyk-o-ruchach-charyzmatycznych/">https://ekai.pl/o-schizme-nie-trudno-ks-strzelczyk-o-ruchach-charyzmatycznych/</a> (dostęp: 2018.07.14). [Google Scholar]
  64. Strzelczyk G., Po co Kościół, Warszawa 2018. Strzelczyk G., Po co Kościół, Warszawa 2018. [Google Scholar]
  65. Strzelczyk G., Przyjaciel grzeszników. Boga portret własny, Kraków 2014. Strzelczyk G., Przyjaciel grzeszników. Boga portret własny, Kraków 2014. [Google Scholar]
  66. Turner H.E.W., The Pattern of Christian Truth. A Study of the Relations between Orthodoxy and Heresy in the Early Church, Eugene 2004. Turner H.E.W., The Pattern of Christian Truth. A Study of the Relations between Orthodoxy and Heresy in the Early Church, Eugene 2004. [Google Scholar]
  67. Zatwardnicki S., Kościół zgorszenia – tajemnica obrazy, Katowice 2018. Zatwardnicki S., Kościół zgorszenia – tajemnica obrazy, Katowice 2018. [Google Scholar]

Downloads

Download data is not yet available.