Jedno źródło Objawienia a dwa nurty przekazu i poznania Objawienia. Apologijny wymiar teologii Josepha Ratzingera


Abstrakt

Przyjęcie personalistycznego modelu Objawienia oraz odrzucenie teorii „dwóch źródeł” Objawienia dokonane na Soborze Watykańskim II wciąż domagają się recepcji. Teologowie fundamentalni przyswoili sobie treści Konstytucji dogmatycznej o Objawieniu Bożym, ale apologeci katoliccy odwołują się raczej do źle zinterpretowanego Soboru Trydenckiego. Wciąż próbują uzgadniać Pismo i Tradycję bez wyraźnego odwołania się do żywej rzeczywistości Objawienia jako unus fons, z którego wypływają dwa nurty przekazu Objawienia. W artykule odwołano się do spuścizny Josepha Ratzingera, którego teologia znacząco wpłynęła na Dei verbum. Wypowiedzi bawarskiego teologa stanowią swego rodzaju klucz interpretacyjny do zaprezentowanego w dokumentach Vaticanum Secundum oraz Tridentinum opisu związków między Objawieniem z jednej strony a Pismem i Tradycją z drugiej. Dopiero pogłębiona „teologia Objawienia” pozwala na poszukiwanie odpowiedzi na temat związku źródeł przekazu i poznania Objawienia. W paragrafie pierwszym przedstawiono krytykę teorii duplex fons, w drugim dokonano oceny możliwości przyjęcia katolickiej odmiany zasady sola Scriptura, a w kolejnym wskazano na konieczność wzięcia pod uwagę różnicy między ordo essendi a ordo cognoscendi. W zakończeniu zostały wyprowadzone metawnioski ważne dla katolickiego apologety. Okazuje się, że właśnie ekumeniczne zorientowanie Ratzingerowskiej teologii otwiera ją na apologię katolickiego stanowiska, pozwala bowiem dotrzeć do rzeczywistych podziałów między poglądami chrześcijan. Polemiki protestancko-katolickie wynikają często z uwikłania w nowożytne kategorie, które trzeba przekroczyć przez odwołanie do historii teologii widzianej w dłuższej perspektywie. Warto, żeby teologowie fundamentalni i apologeci zdawali sobie też sprawę z tego, że teologia systematyczna sama w sobie posiada wymiar apologijny.


Słowa kluczowe

Objawienie a Pismo i Tradycja; Josepha Ratzingera interpretacja Dei verbum; teoria „dwóch źródeł” (duplex fons); krytyka sola Scriptura; materialna wystarczalność Pisma Świętego; teologia Objawienia; apologia katolicka; teologia fundamentalna; polemiki katolicko-protestanckie; ordo essendi a ordo cognoscendi

Akin J., The Complex Relationship between Scripture and Tradition (1.10.2005), https://www.catholic.com/magazine/print-edition/the-complex-relationship-between-scripture-and-tradition [access: 28.09.2020]. [Google Scholar]

Benedict XVI, Exhortation Verbum Domini (30.09.2010), Vatican 2010. [Google Scholar]

Benedict XVI, General Audience Komunia w czasie – Tradycja (26.04.2006), https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/benedykt_xvi/audiencje/ag_26042006.html [access: 24.09.2020]. [Google Scholar]

Blanco Sarto P., Myśl teologiczna Josepha Ratzingera, “Teologia w Polsce” 2 (2013), pp. 23–43. [Google Scholar]

Boeve L., Revelation, Scripture and Tradition. Lessons from Vatican II’s Constitution Dei verbum for Contemporary Theology, “International Journal of Systematic Theology” 4 (2011), pp. 416–433. [Google Scholar]

Breviarium fidei. Wybór doktrynalnych wypowiedzi Kościoła, I. Bokwa (ed.), prep. by I. Bokwa et al., Poznań 2007. [Google Scholar]

Brotherton J., Revisiting the Sola Scripture Debate. Yves Congar and Joseph Ratzinger on Tradition, “Pro Ecclesia” 1 (2015), pp. 85–114. [Google Scholar]

Denzinger H., Enchiridion symbolorum definitionum et declarartionum de rebus fidei et morum. Compendium of creeds and ecclesiastical doctrinal decisions, Freiburg im Breisgau 2009. [Google Scholar]

Farkasfalvy D., Inspiration & Interpretation. A Theological Introduction to Sacred Scripture, Washington 2010. [Google Scholar]

Feingold L., Faith Comes From What is Heard. An Introduction to Fundamental Theology, Steubenville 2016. [Google Scholar]

Ferdek B., Objawienie w doktrynie kard. Josepha Ratzingera/Benedykta XVI, “Studia theologiae fundamentalis” 1 (2010), pp. 170–176. [Google Scholar]

Fisichella R., Dei Verbum Audiens et Proclamans. On Scripture and Tradition as Source of the Word of God, “Communio” 1 (2001), pp. 85–98. [Google Scholar]

Francis, Discorso alla Comunità della Pontificia Università Gregoriana e ai Consociati del Pontificio Istituto Biblico e del Pontificio Istituto Orientale (10.04.2014), https://w2.vatican.va/content/francesco/it/speeches/2014/april/documents/papa-francesco_20140410_universita-consortium-gregorianum.html [access: 24.09.2020]. [Google Scholar]

Francis, Apostolic Constitution Veritatis gaudium on ecclesiastical Universities and Faculties. [Google Scholar]

Francis, Video Message of His Holiness Pope Francis to Participants in an International Theological Congress Held at the Pontifical Catholic University of Argentina (1–3.09.2005), https://w2.vatican.va/content/francesco/it/messages/pont-messages/2015/documents/papa-francesco_20150903_videomessaggio-teologia-buenos-aires.html [access: 24.09.2020]. [Google Scholar]

Gaál de E., The Theologian Joseph Ratzinger at Vatican II. His Theological Vision and Role, “Lateranum” 3 (2012), pp. 515–548. [Google Scholar]

Geiselmann J.R., Die Heilige Schrift und die Tradition. Zu den neueren Kontroversen über das Verhältnis der Heiligen Schrift zu den nichtgeschriebenen Traditionen, Freiburg 1962 (Quaestiones Disputatae, 18). [Google Scholar]

Levering M., Engaging the Doctrine of Revelation. The Mediation of the Gospel through Church and Scripture, Grand Rapids 2014. [Google Scholar]

Mansini G., Fundamental Theology, Washington 2018. [Google Scholar]

Martin F., Revelation and Understanding Scripture. Reflections on the Teaching of Joseph Ratzinger, Pope Benedict XVI, “Nova et Vetera” English Edition 1 (2015), pp. 253–272. [Google Scholar]

McCaughey M., Through the Lens of the Pure in Heart: Ratzinger’s Theological Approach and the Interpretation of Revelation, “Annales Theologici” 32 (2018), pp. 113–140. [Google Scholar]

Moss R., Beyond “Two Source Theory” and “Sola Scriptura.” Ecumenical Perspectives on Scripture and Tradition, “Acta Theologica” 2 (2015), pp. 66–81. [Google Scholar]

Müller G.L., Tradycja jako zasada katolickiej teologii, “Teologia w Polsce” 2 (2018), pp. 5–17. [Google Scholar]

Newman J.H., Apologia pro vita sua, transl. P. Gąsiorowski, Warsaw 2009. [Google Scholar]

Newman J.H., Kingsley C., Newman’s Apologia Pro Vito Sua. The Two Versions of 1864 & 1865, Preceded by Newman’s and Kingsley’s Pamphlets, Oxford 1913. [Google Scholar]

O’Collins G., Fundamental Theology, New York 1981. [Google Scholar]

O’Collins G., Inspiration. Towards a Christian Interpretation of Biblical Inspiration, Oxford 2018. [Google Scholar]

O’Collins G., Rethinking fundamental theology. Toward a New Fundamental Theology, Oxford 2011. [Google Scholar]

O’Collins G., Revelation. Towards a Christian Interpretation of God’s Self-revelation in Jesus Christ, Oxford 2016. [Google Scholar]

Pidel A., Christi Opera Proficiunt. Ratzinger’s Neo-Bonaventurian Model of Social Inspiration, “Nova et Vetera” English Edition 3 (2015), pp. 693–711. [Google Scholar]

Piotrowski M., Dlaczego ufam Kościołowi, Szydłowiec–Krakow 2016. [Google Scholar]

Pius XII, Encyclical Humani Generis (1950), [in:] Breviarium fidei. Wybór doktrynalnych wypowiedzi Kościoła, S. Głowa, I. Bieda (eds.), Poznań 1998, pp. 42–47. [Google Scholar]

Pokrywiński R., Pojęcie Objawienia Bożego według Josepha Ratzingera, [in:] Teologia fundamentalna w twórczości Josepha Ratzingera, K. Kauch, J. Mastej (eds.), Lublin 2017, pp. 81–102. [Google Scholar]

Popowski R., Efapax, [in:] idem, Wielki słownik grecko-polski Nowego Testamentu. Wydanie z pełną lokalizacją greckich haseł, kluczem polsko-greckim oraz indeksem form czasownikowych, Warsaw 1995, pp. 247–248. [Google Scholar]

Ratzinger J., O nauczaniu II Soboru Watykańskiego. Formułowanie – Przekaz – Interpretacja. Pierwsza część tomu (Opera omnia, VII/1), transl. W. Szymona, Lublin 2016. [Google Scholar]

Ratzinger J., O nauczaniu II Soboru Watykańskiego. Formułowanie – Przekaz – Interpretacja. Druga część tomu (Opera omnia, VII/2), transl. E. Grzesiuk, Lublin 2016. [Google Scholar]

Ratzinger J., Rozumienie objawienia i teologia historii według Bonawentury. Rozprawa habilitacyjna i studia nad Bonawenturą (Opera omnia, II), transl. J. Merecki, Lublin 2014. [Google Scholar]

Ratzinger J., Wiara w Piśmie i Tradycji. Teologiczna nauka o zasadach. Pierwsza część tomu (Opera omnia, IX/1), transl. J. Merecki, Lublin 2018. [Google Scholar]

Rowland T., Catholic Theology, London–Oxford–New York–New Delhi–Sydney 2017. [Google Scholar]

Scheffczyk L., Sacred Scripture. God’s Word and the Church’s Word, “Communio” 1 (2001), pp. 26–41. [Google Scholar]

Schmaus M., Wiara Kościoła, vol. 1: Objawienie – inicjatywa Boża oczekująca odpowiedzi człowieka: wiary, transl. J. Zaremba, Gdańsk-Oliwa 1989. [Google Scholar]

Seweryniak H., Teologia fundamentalna, vol. 1, Warsaw 2010. [Google Scholar]

Skierkowski M., Kategoria doświadczenia w teologii Objawienia Geralda O’Collinsa, [in:] Objawienie Boże w interpretacji współczesnych teologów, B. Kochaniewicz (ed.), Poznań 2010, pp. 63–75. [Google Scholar]

Vatican Council II, Dogmatic Constitution on Divine Revelation Dei verbum, [in:] ibidem, Konstytucje, dekrety, deklaracje. Tekst polski. Nowe tłumaczenie, Poznań 2002, pp. 350–363. [Google Scholar]

White T.J., Światło Chrystusa. Wprowadzenie do katolicyzmu, transl. G. Gomola, A. Gomola, Poznań 2019. [Google Scholar]

Wicks J., Vatican II on Revelation. From Behind the Scenes, “Theological Studies” 71 (2010), pp. 637–650. [Google Scholar]

Woźniak R.J., Różnica i tajemnica. Objawienie jako teologiczne źródło ludzkiej sobości, Poznań 2012 (ALFA and OMEGA, 29). [Google Scholar]

Zatwardnicki S., Ani teologia, ani apologia. Geralda O’Collinsa ujęcie natchnienia biblijnego, [in:] Nowa apologia. Czego, wobec kogo i jak bronimy, P. Artemiuk (ed.), Plock 2020, pp. 186–218. [Google Scholar]

Zatwardnicki S., Relacja Objawienia do Pisma Świętego według Josepha Ratzingera (Benedykta XVI), “Teologia w Polsce” 1 (2014), pp. 99–118. [Google Scholar]

Opublikowane
2020-12-04


Dział
Teologia systematyczna

Udostępnij

Zatwardnicki, S. (2020). Jedno źródło Objawienia a dwa nurty przekazu i poznania Objawienia. Apologijny wymiar teologii Josepha Ratzingera. Wrocławski Przegląd Teologiczny, 28(2), 63-93. https://doi.org/10.34839/wpt.2020.28.2.63-93

Sławomir Zatwardnicki  zatwardnicki@gmail.com
Papieski Wydział Teologiczny we Wrocławiu, Polska  Polska
https://orcid.org/0000-0001-7597-6604

Sławomir Zatwardnicki (dr) – doctor of theology; Assistant Professor at the Pontifical Faculty of Theology in Wrocław; Secretary of the editorial office of “Wrocław Theological Review;” lecturer, publicist, author of many articles and eighteen books; member of the Society of Dogmatic Theologians in Poland and the Association of Fundamental Theologians in Poland; he is involved in evangelization and formation activities, responsible for one of the branches of the School of Christian Life and Evangelization of Saint Mary of Nazareth and Mother of the Church.