Przejdź do głównego menu Przejdź do sekcji głównej Przejdź do stopki

Tom 136 (2021): Nasza Przeszłość

Artykuły

Stanowisko Klubu Pracy Konstytucyjnej wobec przepisów wyznaniowych sejmowego projektu konstytucji w latach 1919–1921

DOI: https://doi.org/10.52204/np.2021.136.145-168  [Google Scholar]
Przesłane: 12 marca 2021
Opublikowane: 30.12.2021

Abstrakt

Artykuł przedstawia udział konserwatywnego Klubu Pracy Konstytucyjnej w debatach Sejmu Ustawodawczego nad przepisami wyznaniowymi sejmowego projektu konstytucji w latach 1919–1922. Stałym mówcą klubu w tych sprawach był Alfred Halban, który przedstawiał konserwatywną wizję stosunków Kościoła katolickiego i państwa, dbając o zachowanie autonomii Kościoła w pełnieniu jego duchowej misji. Jednocześnie popierał koncepcję zawarcia konkordatu ze Stolicą Apostolską, traktując tę umowę jako oczywistą konsekwencję struktury organizacyjnej Kościoła katolickiego. Udział KPK w sejmowej debacie nie wywarł decydującego wpływu na kształt przepisów wyznaniowych konstytucji, niemniej jednak miał on pozytywny wymiar, gdyż A. Halban był jednym z głównych rzeczników prowadzenia ściśle merytorycznej dyskusji nad sprawami wyznaniowymi i nieulegania w tej kwestii emocjom.

Bibliografia

Źródła
Druki Sejmu Ustawodawczego (1919–1921).
Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej (1921).
Lutosławski K., Stronnictwa w Kraju i w Sejmie, Warszawa 1921.
Singer B., Od Witosa do Sławka, Warszawa 1990.
Sprawozdania stenograficzne z posiedzeń Sejmu Ustawodawczego (1919–1921).
Ustawa rządowa z dnia 3-go maja 1791 roku, [w:] Konstytucje Polskie 1791–1921, wyd. M. Handelsman, Warszawa 1922.

Opracowania
Ajnenkiel A., Parlamentaryzm II Rzeczypospolitej, Warszawa 1975.
Ajnenkiel A., Historia sejmu polskiego, t. 2, cz. 2: II Rzeczpospolita, Warszawa 1989.
Bełcikowski J., Stronnictwa, Partje, Unje, Federacje, Kluby polityczne na ziemiach polskich i ich programy w r. 1921, Warszawa–Lwów 1921.
Brzoza Cz., Halban Alfred, [w:] Kto był kim w Drugiej Rzeczypospolitej, red. J.M. Majchrowski, Warszawa 1994.
Gałka B., Ziemianie w parlamencie II Rzeczypospolitej, Toruń 2002.
Górski A., Podolacy. Obóz polityczny i jego liderzy, Warszawa 2013.
Holzer J., Mozaika polityczna Drugiej Rzeczypospolitej, Warszawa 1974.
Janowski M., Inteligencja wobec wyzwań nowoczesności. Dylematy ideowe polskiej demokracji liberalnej w Galicji w latach 1889–1914, Warszawa 1996.
Jaskólski M., Kaduceus polski. Myśl polityczna konserwatystów krakowskich 1866–1934, Kraków 2014.
Kallas M., Zagadnienia wyznaniowe w projektach polskich konstytucji z lat 1917–1921, [w:] Świat, Europa, mała ojczyzna. Studia ofiarowane Profesorowi Stanisławowi Grodziskiemu w 80-lecie urodzin, red. M. Małecki, Bielsko-Biała 2009.
Komarnicki W., Polskie prawo polityczne (geneza i system), Warszawa 2008 [reprint Warszawa 1922].
Koranyi K., Halban Alfred (1865–1926), [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. 9, Wrocław–Warszawa–Kraków 1960–1961.
Krasowski K., Episkopat katolicki w II Rzeczypospolitej. Myśl o ustroju państwa – postulaty – realizacja, Warszawa–Poznań 1992.
Krasowski K., Konkordat polski z 1925 roku. Geneza – postanowienia – wykonanie, „Czasopismo Prawno-Historyczne” 2007, t. 59, z. 2.
Krukowski J., Polskie prawo wyznaniowe, Warszawa 2008.
Krukowski S., Geneza konstytucji z 17 marca 1921 r., Warszawa 1977.
Krukowski S., Sejm Ustawodawczy 1919–1922. Uwagi o składzie i działalności, „Czasopismo Prawno-Historyczne” 1986, t. 38, z. 1.
Krukowski S., Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 1921 r., [w:] Konstytucje Polski. Studia monograficzne z dziejów polskiego konstytucjonalizmu, t. 2, red. M. Kallas, Warszawa 1990.
Łysko M., Przepisy wyznaniowe Konstytucji Marcowej, [w:] Konstytucja. Ustrój polityczny. System organów państwowych. Prace ofiarowane Profesorowi Marianowi Grzybowskiemu, red. S. Bożyk, A. Jamróz, Białystok 2010
Mackiewicz S. (Cat), Historia Polski od 11 listopada 1918 do 17 września 1939, Kraków 2012.
Magiera P., Spór o zawarcie konkordatu ze Stolicą Apostolską w debacie konstytucyjnej Sejmu Ustawodawczego z lat 1919–1921, „Folia Historica Cracoviensia” 2018, t. 24, z. 2.
Malinowska I., Polskie centrum parlamentarne w latach 1919–1926, „Przegląd Historyczny” 1990, t. 81, nr 3–4.
Mich W., Kościół i religia katolicka w myśli politycznej polskiego ruchu konserwatywnego 1918–1939, [w:] Religia i Kościół rzymskokatolicki w polskiej myśli politycznej 1919–1993, red. J. Jachymek, Lublin 1995.
Pietrzak M., Prawo wyznaniowe, Warszawa 2013.
Próchnik A., Pierwsze piętnastolecie Polski niepodległej, Warszawa 1983.
Rudnicki Sz., Działalność polityczna polskich konserwatystów 1918–1926, Wrocław 1981.
Rzepecki T., Sejm Rzeczypospolitej Polskiej 1919 roku, Poznań 1920.
Sawicki J., Studia nad położeniem prawnym mniejszości religijnych w państwie polskim, Warszawa 1937.
Szlachta B., Polscy konserwatyści wobec ustroju politycznego do 1939 roku, Kraków 2000.
Szreniawa J., Polskie stronnictwa polityczne, Warszawa 1921.
Tusiński P.A., Sejm Ustawodawczy Rzeczypospolitej Polskiej 1919–1922, Warszawa 2019.
Wisłocki J., Konkordat polski z 1925 roku. Zagadnienia prawno-polityczne, Poznań 1977.
Wyczawski H.E., Kościół w odrodzonym państwie polskim (1918–1939). Sytuacja prawna Kościoła katolickiego w Polsce, [w:] Historia Kościoła w Polsce, t. 2, cz. 2: 1918–1945, red. B. Kumor, Z. Obertyński, Poznań–Warszawa 1979.

Downloads

Download data is not yet available.