W poszukiwaniu Vera et Sincera de Jesu. Dei Verbum § 19 i historyczność Ewangelii


Abstrakt

Niniejsze studium przedstawia propozycję interpretacji nauczania zawartego w paragrafie 19 Konstytucji Dei Verbum o historyczności Ewangelii jako typowego przykładu soborowego ressourcement, a nie całkowicie „nowego schematu” (José Caba), wypracowanego przez formgeschichte i specjalnie dostosowanego do krytycznego poszukiwania Jezusa historycznego. Sobór Watykański II przywraca tu nowe spojrzenie na ostateczny paradygmat Pisma Świętego, zaś nauczanie Kościoła na temat historyczności Ewangelii najlepiej rozumieć jako zarys schematu Łukaszowego. W istocie tekst soborowy stanowi swego rodzaju egzegezę wstępu do Ewangelii Łukasza. Chociaż to odwołanie do natchnionego Pisma pozostaje otwarte na profesjonalne badania historyczne, a nawet do nich zachęca, asphaleia Ewangelii jest częścią samego głoszonego orędzia. Studium jest skonstruowane wokół kilku przeplatających się tematów. Po pierwsze, kontekstualizuje nauczanie paragrafu 19 Dei Verbum historycznie i hermeneutycznie, wskazując na nieprawdopodobieństwo istnienia jakiegokolwiek zasadniczego „nowego schematu”. Następnie przedstawiony jest opis dwóch głównych poglądów na kwestię historyczności: perspektywy „wielkiego obrazu” i perspektywy „plenarnej”. Wreszcie omówione zostały ostatnie tendencje w nauczaniu o Ewangelii, zwłaszcza studia nad pamięcią w relacji do doktryny soborowej.


Słowa kluczowe

historyczność Ewangelii; Dei verbum; vera et sincera de Iesu; poszukiwanie historycznego Jezusa; ressourcement; asphaleia Ewangelii

Allison D.C., Constructing Jesus: Memory, Imagination, and History, Grand Rapids 2010. [Google Scholar]

Allison D.C., It Don’t Come Easy: A History of Disillusionment, [w:] Jesus and the Demise of Authenticity, C. Keith, A. Le Donne (eds.), New York 2012, s. 186–199. [Google Scholar]

Allison D.C., The Historical Christ and the Theological Jesus, Grand Rapids 2009. [Google Scholar]

Aune D., Luke 1:1-4: Historical or Scientific Prooimion, [w:] Paul, Luke, and the Greco-Roman World: Essays in Honour of Alexander J.M. Wedderburn, A. Christopherson i in. (eds.), „Journal for the Study of the New Testament Supplement Series” 217 (2002), s. 138–148. [Google Scholar]

Aune D., Prophecy in Early Christianity and the Ancient Mediterranean World, Eugene 2003. [Google Scholar]

Balthasar H.U. von, Origen: Spirit and Fire: A Thematic Anthology of His Writings, Washington 1984. [Google Scholar]

Bauckham R., Eyewitnesses and Critical History: A Response to Jens Schroder and Craig Evans, „Journal for the Study of the New Testament” 31 (2008), s. 221–235. [Google Scholar]

Bauckham R., Historiographical Aspects of the Gospel of John, „New Testament Studies” 53 (2007), s. 17–36. [Google Scholar]

Bauckham R., In Response to My Respondents: Jesus and the Eyewitnesses in Review, „Journal for the Study of the Historical Jesus” 6 (2008), s. 225–253. [Google Scholar]

Bauckham R., Jesus and the Eyewitnesses: The Gospels as Eyewitness Testimony, Grand Rapids 2006. [Google Scholar]

Baum A., The Anonymity of the New Testament History Books: A Stylistic Device in the Context of Greco-Roman and Ancient Near Eastern Literature, „Novum Testamentum” 50 (2008), s. 120–142. [Google Scholar]

Bea A., The Study of the Synoptic Gospels: New Approaches and Outlooks, New York 1965. [Google Scholar]

Bea A., The Word of God and Mankind, London 1967. [Google Scholar]

Bechard D.P., Jesus and the Eyewitnesses: The Gospels as Eyewitness Testimony, „Biblica” 90 (2009), s. 126–129. [Google Scholar]

Benoit P., Refléxions sur la ‘formgeschichtliche Methode’, „Revue Biblique” (1946), s. 481–512. [Google Scholar]

Betz J., Glory(ing) in the Humility of the Word: The Kenotic Form of Revelation in J.G. Hamann, „Letter and Spirit” 6 (2010), s. 141–180. [Google Scholar]

Blomberg C.L., The Historical Reliability of Johns Gospel: Issues and Commentary, Downers Grove 2001. [Google Scholar]

Bowersock G.W., Fiction as History: Nero to Julian, Berkeley 1994. [Google Scholar]

Brown R., The Birth of the Messiah: A Commentary on the Infancy Narratives in Matthew and Luke, New York 1977. [Google Scholar]

Brown R., The Community of the Beloved Disciple: The Life, Loves, and Hates of an Individual Church in New Testament Times, New York 1979. [Google Scholar]

Bultmann R., Theology of the New Testament II, New York 1955. [Google Scholar]

Burridge R., What are the Gospels? A Comparison with Graeco-Roman Biography, Grand Rapids 2004. [Google Scholar]

Butler B.C., The Originality of St. Matthew: A Critique of the Two Document Hypothesis, Cambridge 2011. [Google Scholar]

Caba J., Historicity of the Gospels (Dei Verbum 19): Genesis and Fruits of the Conciliar Text, [w:] Vatican II: Assessments and Perspectives, t. 1, R. Latourelle (ed.), New York 1988, s. 299–320. [Google Scholar]

Casey M., Jesus of Nazareth: An Independent Historians Account of His Life and Teaching, New York 2010. [Google Scholar]

Charlesworth J., The Historical Jesus in the Fourth Gospel: A Paradigm Shift?, „Journal of the Study of the Historical Jesus” 8 (2010), s. 3–46. [Google Scholar]

Conzelmann H., The Theology of St. Luke, Philadelphia 1961. [Google Scholar]

Cullmann O., Vatican II: The New Direction, New York 1968. [Google Scholar]

Diehl J., What Is a Gospel? Recent Studies in the Gospel Genre, „Currents in Biblical Research” 9 (2011), s. 171–199. [Google Scholar]

Dictionary of Major Biblical Interpreters, D. McKim (ed.), Downers Grove 2007. [Google Scholar]

Dillon R., The Hymns of Saint Luke: Lyricism and Narrative Strategy in Luke 1-2, seria: Catholic Biblical Quarterly Monograph Series 50, Washington 2013. [Google Scholar]

Duchatelez K., La ‘condescendance’ divine et l’histoire du salut, „Nouvelle Revue Théologique” 95 (1973), s. 594–598. [Google Scholar]

Duncker P., Biblical Criticism, Instructions of the Church and Excesses of Form Criticism, „Catholic Biblical Quarterly” 25 (1963), s. 22–33. [Google Scholar]

Dunn J., Jesus Remembered, Grand Rapids 2003. [Google Scholar]

Dunn J., Q1 as Oral Tradition, [w:] The Written Gospel, M. Bockmuehl, D. Hagner (eds.), Cambridge 2005, s. 45–69. [Google Scholar]

Ehrman B., Did Jesus Exist? The Historical Argument for Jesus of Nazareth, New York 2012. [Google Scholar]

Evans C., The Implications of Eyewitness Tradition, „Journal for the Study of the New Testament” 31 (2008), s. 211–219. [Google Scholar]

Eve E., Meier J., Miracle, and Multiple Attestation, „Journal for the Study of the Historical Jesus” 3 (2005), s. 23–45. [Google Scholar]

Farkasfalvy D., Inspiration and Interpretation, Washington 2010. [Google Scholar]

Fitzmyer J.A., A Recent Roman Scriptural Controversy, „Theological Studies” 22 (1961), s. 443–444. [Google Scholar]

Fitzmyer J.A., The Biblical Commissions Instruction on the Historical Truth of the Gospels, „Theological Studies” (1964), s. 386–408. [Google Scholar]

Fitzmyer J., The Gospel According to Luke I-XII, seria: Anchor Bible 28, Garden City 1979. [Google Scholar]

Farmer W., The Synoptic Problem, Dilsboro 1974. [Google Scholar]

Frye N., The Great Code: The Bible and Literature, New York 1982. [Google Scholar]

Garrigou-Lagrange R., La nouvelle théologie où va-t-elle?, „Angelicum” 23 (1946), s. 126–145. [Google Scholar]

Gerhardsson B., Memory and Manuscript: Oral Tradition and Written Transmission in Rabbinic Judaism and Early Christianity, Grand Rapids 1998. [Google Scholar]

Gerhardsson B., The Origins of the Gospel Traditions, Philadelphia 1979. [Google Scholar]

Gerhardsson B., The Reliability of the Gospel Tradition, Peabody 2001. [Google Scholar]

Gil Hellín F., Concilii Vaticani II Synopsis in Ordinem Redigens Schemata cum Relationibus necnon Patrum Orationes atque Animadversiones Constitutio Dogmatica De Divina Revelatione Dei Verbum, Roma 1993. [Google Scholar]

Goodacre M., The Case against Q: Studies in Markan Priority and the Synoptic Problem, Harrisburg 2002. [Google Scholar]

Goulder M., Midrash and Lection in Matthew, London 1974. [Google Scholar]

Gregory B., No Room for God? History, Science, Metaphysics, and the Study of Religion, „History and Theory” 47 (2008), s. 495–519. [Google Scholar]

Harrison B., The Teaching of Pope Paul VI on Sacred Scripture, Rome 1997. [Google Scholar]

Hays R., „First Things” 175 (2007), s. 49–53. [Google Scholar]

Hebblethwaite P., John XXIII: Pope of the Century, New York 2000. [Google Scholar]

Hengel M., Die johanneische Frage, serie: Wissenschaftliche Untersuchungen zum Neuen Testament 67, Tübingen 1993. [Google Scholar]

Hengel M., The Four Gospels and the One Gospel of Jesus Christ, London 2000. [Google Scholar]

Hengel M., The Sources of Earliest Christianity, [w:] Acts and the History of Early Christianity, Philadelphia 1979, s. 3–34. [Google Scholar]

Hooker M., On Using the Wrong Tool, „Theology” 75 (1972), s. 570–581. [Google Scholar]

In generali consessu, „Acta Apostolicae Sedis” 53 (1961), s. 507–508. [Google Scholar]

Jesus and the Demise of Authenticity, C. Keith, A. Le Donne (eds.), New York 2012. [Google Scholar]

Johnson L.T., „Modern Theology” (2008), s. 318–320. [Google Scholar]

Kaiser R.B., Clerical Error: A True Story, New York 2002. [Google Scholar]

Keith C., Memory and Authenticity: Jesus Tradition and What Really Happened, „Zeitschrift für die neutestamentliche Wissenschaft und die Kunder der älteren Kirche” 102 (2011), s. 155–177. [Google Scholar]

Kloppenborg Verbin J., Excavating Q, Minneapolis 2000. [Google Scholar]

Koester H., Ancient Christian Gospels: Their History and Development, Philadelphia 1990. [Google Scholar]

Lalourelle R., Theology of Revelation, New York 1987. [Google Scholar]

Lagrange M.-J., La méthode historique, Paris 1903. [Google Scholar]

Lagrange M.-J., L’Évangile de Jesus Christ, Paris 1928. [Google Scholar]

Le Donne A., The Historiographical Jesus: Memory, Typology, and the Son of David, Waco 2009. [Google Scholar]

Levering M., Participatory Biblical Exegesis: A Theology of Biblical Interpretation, Notre Dame 2008. [Google Scholar]

Licona M., The Resurrection of Jesus: A New Historiographical Approach, Downers Grove 2010. [Google Scholar]

Lubac H. de, Medieval Exegesis: The Four Senses of Scripture, t. 2, Grand Rapids 2000. [Google Scholar]

Nenci G., Il motivo dell’autopsia nella storagrafia greca, „Studi Classici e Orientali” 3 (1955), s. 14–29. [Google Scholar]

MacDonald D., The Homeric Epics and the Gospel of Mark, New Haven 2000. [Google Scholar]

Massaux É., Influence de I’Évangile de Saint Matthieu sur la littérature chrétienne avant saint Irénée, Louvain 1950. [Google Scholar]

Marchetto A., Il Concilio Ecumenico Vaticano II: Contrappunto per la sua storia, Città del Vaticano 2005. [Google Scholar]

Marchetto A., Il Concilio Ecumenico Vaticano II: Per la sua corretta ermeneutica, Città del Vaticano 2012. [Google Scholar]

Marincola J., Authority and Tradition in Ancient Historiography, Cambridge 1997, s. 218–125. [Google Scholar]

Mark and Matthew II, seria: Wissenschaftliche Untersuchungen zum Neuen Testament 271, A. Runnesson i E.-M. Becker (eds.), Tübingen 2013. [Google Scholar]

Martin F., Some Aspects of Biblical Studies since Vatican II: The Contribution and Challenge of Dei Verbum, [w:] Sacred Scripture: Disclosure of the Word, Ave Maria 2006, s. 227–248. [Google Scholar]

McCullough R., God and the Gaps, „First Things” 232 (kwiecień 2013), s. 19–20. [Google Scholar]

McIver R., Memory, Jesus, and the Synoptic Gospels, seria: Society of Biblical Literature Resources for Biblical Studies 59, Atlanta 2011. [Google Scholar]

Meier J., A Marginal Jew: Rethinking the Historical Jesus, serie: Anchor Bible, t. 1–4, New York 1991, 1994, 2001, 2009. [Google Scholar]

Miller A., Das neue biblische Handbuch, „Benediktinische Monatsschrift” 31 (1955), s. 49–50. [Google Scholar]

Murdock D.M., Christ in Egypt: The Jesus-Horus Connection, Seattle 2008. [Google Scholar]

Murphy D.J., The Church and the Bible: Official Documents of the Catholic Church, New Delhi 2007. [Google Scholar]

One Gospel from Two: Mark’s Use of Matthew and Luke, D. Peabody, L. Colpe, A. McNicol (eds.), Harrisburg 2002. [Google Scholar]

Orchard B., Dei Verbum and the Synoptic Gospels, „This Rock” 7 (maj 1996). [Google Scholar]

Pitre B., The Mystery of Gods Word: Inspiration, Inerrancy, and the Interpretation of Scripture, „Letter and Spirit” 6 (2010), s. 47–66. [Google Scholar]

Plisch U.-K., The Gospel of Thomas: Original Text with Commentary, Stuttgart 2008. [Google Scholar]

Pollack S., Pope Benedict Disputes Date of Jesus’ Birth, „Time” (22 listopada 2012). [Google Scholar]

Reasoner M., Dei Verbum and the Twentieth-Century Drama of Scripture’s Literal Sense, „Nova et Vetera” 15 (2017), nr 1, s. 219–254. [Google Scholar]

Ratzinger J., Jesus of Nazareth. Holy Week: From the Entrance into Jerusalem to the Resurrection, San Francisco 2011; polskie tłumaczenie za: J. Ratzinger/Benedykt XVI, Jezus z Nazaretu, cz. 2: Od wjazdu do Jerozolimy do Zmartwychwstania, Kielce 2011. [Google Scholar]

Ratzinger J., Jesus of Nazareth: From the Baptism in the Jordan to the Transfiguration, New York 2007; polskie tłumaczenie za: J. Ratzinger/Benedykt XVI, Jezus z Nazaretu, cz. 1: Od chrztu w Jordanie do Przemienienia, Kraków 2007. [Google Scholar]

Redman J., How Accurate Are Eyewitnesses? Bauckham and the Eyewitnesses in the Light of Psychological Research, „Journal of Biblical Literature” 129 (2010), s. 177–197. [Google Scholar]

Rodgers P., Jesus and the Eyewitnesses: The Gospels as Eyewitnesses Testimony, „Novum Testamentum” 52 (2010), s. 88–100. [Google Scholar]

Romeo A., L’Enciclica “Divino afflante spiritu” e le “Opiniones novae”, „Divinitas” 4 (1960), s. 387–456. [Google Scholar]

Rothschild C., Luke-Acts and the Rhetoric of History, seria: Wissenschaftliche Untersuchungen zum Neuen Testament 175, Tübingen 2004. [Google Scholar]

Second Vatican Council, Dei Verbum, [w:] Commentary on the Documents of Vatican II, t. 3, H. Vorgrimlera (ed.), New York 1969; polskie tłumaczenie za: Sobór Watykański II, Konstytucja dogmatyczna o Objawieniu Bożym Dei Verbum, [w:] Konstytucje, dekrety, deklaracje. Tekst polski. Nowe tłumaczenie, Poznań 2002. [Google Scholar]

Schepens G., L’«autopsie» dans la méthode des historiens grec du Ve siêcle avant J.-C., Brussels 1980. [Google Scholar]

Schelkens K., Catholic Theology of Revelation on the Eve of Vatican II: A Redaction History of the Schema De fontibus revelationis (1960–1962), Leiden 2011. [Google Scholar]

Schelkens K., From Providentissimus Deus to Dei Verbum: The Catholic Biblical Movement and the Council Reconsidered, [w:] La théologie catholique entre intransigeance et renouveau: La réception des mouvements préconciliaires à Vatican II, G. Routhier, P.J. Roy, K. Schelkens (eds.), Leuven 2011, s. 49–68. [Google Scholar]

Schmidt K.L., Der Rahmen der Geschichte Jesu, Berlin 1919. [Google Scholar]

Schmidt K.L., Die Stellung der Evangelien in der allgemeinen Literaturgeschichte, [w:] Eucharisterion: Studien zur Religion und Literatur des Altes und Neues Testaments: Hermann Gunkel 60. Geburtstag, Teil 2, Göttingen 1923, s. 50–134. [Google Scholar]

Schmidtke F., Die Einwanderung Israels in Kanaan, „Acta Apostolicae Sedis” 26 (1934), s. 130. [Google Scholar]

Schökel L.A., Dove va l’esegesi cattolica?, „La Civiltà Cattolica” 111 (1960), nr 2645, s. 449–460. [Google Scholar]

Schroder J., The Gospels as Eyewitness Testimony? A Critical Examination of Bauckhams Jesus and the Eyewitnesses, „Journal for the Study of the New Testament” 31 (2008), s. 195–209. [Google Scholar]

Schweitzer A., The Quest of the Historical Jesus, Minneapolis 2000. [Google Scholar]

Spadafora F., Un document notevole per l’esegesi cattolica, „Palestra del clero” 40 (1961), s. 969–981. [Google Scholar]

Stabile F.M., Il cardinal Ruffini e il Vaticano II: Le lettere di un intransigente, „Cristianesimo nella Storia” 11 (1990), s. 83–176. [Google Scholar]

Stanley D.M., New Understanding of the Gospels, [w:] The Bible in Current Catholic Thought, New York 1962, s. 169–183. [Google Scholar]

Steinmann J., La Vie de Jésus, Paris 1959. [Google Scholar]

Steinmueller J.E., The Sword of the Spirit, Waco 1982. [Google Scholar]

Tatum G., The Limits of Reliability, „Nova et Vetera” 6 (2008), s. 523–528. [Google Scholar]

The Audience of the Gospels: The Origin and Function of the Gospels in Earliest Christianity, E. Klink III (ed.), seria: Library of New Testament Studies 353, London 2010. [Google Scholar]

The Gospels for All Christians: Rethinking the Gospel Audiences, R. Bauckham (ed.), Grand Rapids 1998. [Google Scholar]

Taylor J., The Treatment of Reality in the Gospels: Five Studies, Cahiers de la Revue Biblique 78, Paris 2011. [Google Scholar]

Waldstein M., The Foundations of Bultmann’s Work, „Communio” 14 (1987), s. 115–145. [Google Scholar]

Wright N.T., The New Testament and the People of God, Minneapolis 1992. [Google Scholar]

Wright N.T., The Resurrection of the Son of God, Minneapolis 2003. [Google Scholar]

Wright N.T., „Times Literary Supplement” (14 grudnia 2011). [Google Scholar]

Zarafa P.P., The Limits of Biblical Inerrancy, „Angelicum” 39 (1962), s. 92–119. [Google Scholar]

„Acta Apostolicae Sedis” 38 (1905–1906), s. 124–125; 4 (1912), s. 465; 15 (1923), s. 616–619; 26 (1934), s. 130; 45 (1953), s. 432; (1961), s. 507. [Google Scholar]

„Time” (5 listopada 1965), s. 5. [Google Scholar]
Pobierz

Opublikowane
2021-06-05


Dział
Biblistyka

Udostępnij

Giambrone, A. (2021). W poszukiwaniu Vera et Sincera de Jesu. Dei Verbum § 19 i historyczność Ewangelii. Wrocławski Przegląd Teologiczny, 29(1), 29-70. https://doi.org/10.34839/wpt.2021.29.1.29-70

Anthony Giambrone  anthony.giambrone@opeast.org
École biblique et archéologique française de Jérusalem, Izrael  Stany Zjednoczone

Anthony Giambrone (o. prof.) – dominikanin, biblista; wykładowca m.in. na Uniwersytecie Notre Dame (USA), prof. nadzwyczajny oraz wicedyrektor École biblique et archéologique française de Jérusalem (Izrael). Główne obszary badawcze: Nowy Testament, Ewangelie synoptyczne, Dzieje Apostolskie.