Początki kościelnej kariery wrocławskiego biskupa Tomasza I do czasu objęcia biskupstwa (1232 r.)


Abstrakt

Tomasz I pochodził z rodu Jeleni/Jeleńczyków. Jego ojciec Przybysław był kasztelanem w Sądowelu i panem na Powidzku. Jego wuj Piotr (zm. 1240) był prepozytem kapituły katedralnej. Tomasz I na pewno nie zakończył swojej edukacji na poziomie miejscowej szkoły katedralnej, lecz podjął dalszą naukę na zagranicznych uczelniach, zapewne we Włoszech, i to najprawdopodobniej zwieńczoną zdobyciem doktoratu. Dzięki protekcji wuja wszedł do kapituły katedralnej. Pełnił także funkcję kanclerza Henryka Brodatego. Biskup Tomasz I należy do grona tych polskich biskupów z początku XIII wieku, o których wiemy, że w chwili obejmowania urzędu ordynariusza diecezji posiadali święcenia kapłańskie, co na ówczesne czasy nie było często spotykaną praktyką. W 1232 roku został wybrany na biskupa wrocławskiego. Z wielkim prawdopodobieństwem można powiedzieć – jeśli wziąć pod uwagę fakt, że bezpośrednio przed przyjęciem sakry biskupiej sprawował urząd kanclerza książęcego – iż był kandydatem śląskiego władcy.


Słowa kluczowe

Śląsk; Kościół; Tomasz I; Jeleńczycy; sacri ordines; doktor dekretów

Białkowski L., Ród Bibersteinów. Studium nad średniowiecznym rodem rycerskim, Krakow 1908. [Google Scholar]

Białkowski L., Ród Czamborów-Rogalów w dawnych wiekach, “Roczniki Heraldyczne” 5 (1925). [Google Scholar]

Bieniak J., Rozmaitość kryteriów badawczych w polskiej genealogii średniowiecznej, [in:] Genealogia – problemy metodyczne w badaniach nad polskim społeczeństwem średniowiecznym na tle porównawczym, J. Hertel (ed.), Toruń 1982, pp. 131–148. [Google Scholar]

Cetwiński M., Rycerstwo śląskie do końca XIII w. Pochodzenie – gospodarka – polityka, Wrocław 1980. [Google Scholar]

Change C., Glossarium ad scriptores mediae et infimae latinitatis, vol. 1, Graz 1953. [Google Scholar]

Chartularium Studii Bononiensis, vol. 7, 8, 11, Bologna 1927–1936. [Google Scholar]

Corpus Iuris Canonici, p. 2: Decretalium Collectiones, E. Friedberg (ed.), Graz 1959. [Google Scholar]

Das Formelbuch des Domherrn Arnold von Protzan, Breslau 1862. [Google Scholar]

Deutsche Geschichte im Osten Europas. Schlesien, N. von Conrads (ed.), Berlin 1994. [Google Scholar]

Eister K., Der Liegnitzer Archidiakon Heinrich von Steine (1303) d. Rittergeschlecht d. Suevi und ihre Familienkirche in Odersteine Kr. Ohlau, [in:] Archiv für schlesischen Kirchen Geschichte, vol. 3, Breslau 1938. [Google Scholar]

Gąsiorowski A., Święcenia w diecezji kujawskiej na przełomie XV i XVI wieku, “Roczniki Historyczne” 67 (2001), pp. 79–105. [Google Scholar]

Grünhagen C., Über das angebliche Testament des Bischofs Thomas I, “Zeitschrift des Vereins für Geschichte Schlesien” 5 (1863). [Google Scholar]

Heydebrand F. von, Die Herkunft der Breslauer Bischöfe Thomas I und Thomas II, “Zeitschrift des Vereins für Geschichte Schlesien” 51 (1917). [Google Scholar]

Irgang W., Die schlesische Kirche im 13. Jahrhundert – Orientierung am westlichen Muster, [in:] Christianity in East Central Europe: Late Middle Ages, J. Kłoczowski, P. Kras, W. Polak (eds.), Lublin 1999. [Google Scholar]

Jasiński K., Rodowód Piastów śląskich, vol. 1. Wrocław 1973. [Google Scholar]

Joannis Dlugossii Annales seu Cronicae incliti Regni Poloniae, lib. 7, Warsaw 1975. [Google Scholar]

Jougan A., Słownik kościelny łacińsko-polski, Poznań–Warsaw–Lublin 1958. [Google Scholar]

Jurek T., Dziedzic Królestwa Polskiego. Książę głogowski Henryk (1274–1309), Poznań 1993. [Google Scholar]

Jurek T., Slesie stirps nobilissima. Jeleńczycy – ród biskupa wrocławskiego Tomasza I, „Roczniki Historyczne” 58 (1992), pp. 23–58. [Google Scholar]

Karasiewicz W., Jakób II Świnka: arcybiskup gnieźnieński, Poznań 1948. [Google Scholar]

Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski, I. Zakrzewski, F. Piekosiński (ed.), vol. 1, Poznań 1877–1908. [Google Scholar]

Kodeks dyplomatyczny Polski, vol. 1, L. Rzyszczewski, A. Muczkowski, I. Bartoszewicz (eds.), Warsaw 1847–1858. [Google Scholar]

Kogut M., Dzieje Kościoła w kasztelanii milickiej do połowy XVII w., Kluczbork 1997. [Google Scholar]

Kozierowski S., Obce rycerstwo w Wielkopolsce w XIII–XIV w., Poznań 1929. [Google Scholar]

Kronika książąt polskich, Z. Węglewski (ed.), MPH, vol. 3, Lviv 1878. [Google Scholar]

Księga henrykowska, R. Grodecki (ed.), Poznań–Wrocław 1949. [Google Scholar]

Lisiewicz Z., Obsadzenie stolic biskupich w Polsce, Lwów 1892. [Google Scholar]

Maciejewski J., Episkopat polski doby dzielnicowej 1180–1320, Krakow–Bydgoszcz 2003. [Google Scholar]

Maciejewski J., Pochodzenie i kariera biskupa lubuskiego Wilhelma I z Nysy, “Roczniki Historyczne” 68 (2002), pp. 86–94. [Google Scholar]

Maciejowski M., Orientacje polityczne biskupów metropolii gnieźnieńskiej 1283–1320, Krakow 2007. [Google Scholar]

Menzel J., Die schlesischen Lokationsurkunden des 13. Jahrhunderts, Würzburg 1977. [Google Scholar]

Monumenta Lubensia, W. von Wattenbach (ed.), Breslau 1861. [Google Scholar]

Monumenta Poloniae Historica. Series nova, vol. 9/1–2, Warsaw 1971–1976. [Google Scholar]

Monumenta Poloniae Historica, vols. 2–3, Lviv 1872–1878. [Google Scholar]

Mularczyk J., Dobór i rola świadków w dokumentach śląskich do końca XIII wieku, Wrocław 1977. [Google Scholar]

Neuling H., Die schlesische Kastellaneien bis zum Jahre 1250, “Zeitschrift des Vereins für Geschichte Schlesien” 10 (1870). [Google Scholar]

Osiński J., Bolesław Rogatka. Książę legnicki, dziedzic monarchii Henryków Śląskich (1220/1225–1278), Krakow 2012. [Google Scholar]

Pfitzner J., Zur Abstammung und Verwandtschaft der Bischöfe Thomas I. und Thomas II. von Breslau, “Schlesische Geschichtsblätter” 1 (1925). [Google Scholar]

Regesten zur schlesischen Geschichte. Zweiter Theil. Bis zum Jahre 1280, C. von Grünhagen (ed.), Breslau 1875. [Google Scholar]
Samulski R., Untersuchungen über die persönliche Zusammensetzung des Breslauer Domkapitels im Mittelalter bis zum Tode des Bischofs Nanker (1341), Weimar 1940. [Google Scholar]

Schlesisches Urkundenbuch, vols. 1–4, Graz–Wien–Köln 1971–1988. [Google Scholar]

Schilling F., Ursprung und Frühzeit des Deutschtums in Schlesien und im Land Lebus, Leipzig 1938. [Google Scholar]

Schulte W., Quellen zur Geschichte der Besitzverhältnisse des Bistums Breslau, “Darstellungen und Quellen zur schlesischen Geschichte” 3 (1907). [Google Scholar]

Semkowicz W., Nieznany testament Tomasza II biskupa wrocławskiego, “Collectanea Theologica” 17 (1936), pp. 263–272. [Google Scholar]

Silnicki T., Dzieje i ustrój Kościoła katolickiego na Śląsku do końca w. XIV, Warsaw 1953. [Google Scholar]

Silnicki T., Gołąb K., Arcybiskup Jakub Świnka i jego epoka, Warsaw 1956. [Google Scholar]

Stopka K., Szkoły katedralne metropolii gnieźnieńskiej w średniowieczu. Studia nad kształceniem kleru, Krakow 1994. [Google Scholar]

Umiński J., Arcybiskup Wincenty z Niałka, następca Henryka zw. Kietliczem, [in:] Księga pamiątkowa ku czci W. Abrahama, vol. 2, Lviv 1931. [Google Scholar]

Wutke K., Zur Geschichte des Geschlechts der Gallici (Walch) und ihres Grundbesitzes in Schlesien im 13/16 Jahrhundert, “Zeitschrift des Vereins für Geschichte Schlesien” 61 (1927). [Google Scholar]

Wyrwa A.M., Procesy fundacyjne wielkopolskich klasztorów cysterskich linii altenberskiej: Łękno–Ląd–Obra, Poznań 1995. [Google Scholar]

Vetera monumenta Poloniae et Lithuaniae gentiumque finitimarum historiam illustrantia maximam partem nondum edita ex tabularis Vaticanis deprompta collecta ac serie chronologica disposita, A. Theiner (ed.), Romae 1860. [Google Scholar]

Vita sanctae Hedvigis, A. Semkowicz (ed.), [in:] Monumenta Poloniae Historica, vol. 4. [Google Scholar]

Zachorowski S., Rozwój i ustrój kapituł polskich w wiekach średnich, Krakow 1912. [Google Scholar]

Zientara B., Henryk Brodaty i jego czasy, Warsaw 1975. [Google Scholar]

Żerelik R., Kancelaria biskupów wrocławskich do 1301 roku, Wrocław 1991. [Google Scholar]

Żerelik R., Personalne związki katedry wrocławskiej i lubuskiej oraz kolegiat śląskich z kancelariami książęcymi (do 1350 r.), [in:] Ludzie Kościoła katolickiego na ziemi śląskiej, Wrocław 1994. [Google Scholar]

Opublikowane
2019-12-23


Dział
Historia Kościoła, teologia pastoralna i prawo kanoniczne

Udostępnij

Kogut, M. (2019). Początki kościelnej kariery wrocławskiego biskupa Tomasza I do czasu objęcia biskupstwa (1232 r.). Wrocławski Przegląd Teologiczny, 27(2), 149-165. https://doi.org/10.34839/wpt.2019.27.2.149-165

Mieczysław Kogut  mkogut@poczta.pwt.wroc.pl
Papieski Wydział Teologiczny we Wrocławiu, Instytut Historii Kościoła i Teologii Pastoralnej  Polska
https://orcid.org/0000-0002-0713-9887

Ks. Mieczysław Kogut (prof. dr hab.) – ur. w 1955 r. w Kluczborku, prof. zw. dr hab. Prowadzi działalność dydaktyczną i seminarium naukowe na Papieskim Wydziale Teologicznym we Wrocławiu. Wykłada historię Kościoła w Polsce i prowadzi ćwiczenia z historii Kościoła. Jest dyrektorem Instytutu historii Kościoła i teologii pastoralnej PWT. Po zatwierdzeniu dorobku i pracy pt. Duszpasterstwo parafialne w archiprezbiteracie Kąty Wrocławskie w latach 1738–1945, przez Centralną Komisję Tytułów i Stopni Naukowych w Warszawie nadany, otrzymał w 2007 r. tytuł profesora nauk teologicznych w zakresie historii Kościoła. Od 2004 r. członek Komisji Naukowej ds. Najnowszej Historii Archidiecezji Wrocławskiej (IPN). Główne zainteresowania to dzieje duszpasterstwa parafialnego, życie religijne wiernych w archidiecezji wrocławskiej oraz dzieje Kościoła w średniowieczu.