Starania wrocławskiego biskupa Tomasza I o rozwój kultu św. Stanisława na Śląsku


Abstrakt

Niewątpliwie kult św. Stanisława znany był w diecezji wrocławskiej od końca XI w. Żaden jednak z ośrodków decyzyjnych i duszpasterskich nie podjął należytej akcji, aby wzmacniać go we wszystkich sferach życia, zwłaszcza duszpasterskiego. Z wielkim zainteresowaniem podjął się tego zadania dopiero biskup wrocławski Tomasz I, dla którego dominującą rolę odgrywała troska o zbawienie dusz diecezjan, powierzonych jego pieczy. Włączając się w wielki projekt biskupa krakowskiego Prandoty, dotyczący sfinalizowania zabiegów kanonizacyjnych św. Stanisława, chciał pozyskać nie tylko efekt pobożnościowy, ale także realizację swego życiowego programu. Był zwolennikiem idei zjednoczeniowej państwa polskiego i dominującej roli władzy kościelnej nad świecką. Propagując kult Świętego, zrealizował wiele swoich założeń. Jego śmierć w r. 1268 powstrzymała na pewien czas entuzjazm w popularyzacji kultu.


Słowa kluczowe

św. Stanisław; Tomasz I; XIII wiek; biskupstwo wrocławskie; historia Polski; kult św. Stanisława; Śląsk

Annales Poloniae Maioris, published by B. Kürbis, [in:] Monumenta Poloniae Historica nova serie, vol. 6, Warsaw 1962, no. 65. [Google Scholar]

Baran E., Sprawy narodowe u Franciszkanów śląskich w XIII wieku, Warsaw 1954. [Google Scholar]

Baszkiewicz J., Polska czasów Łokietka, Warsaw 1968. [Google Scholar]

Baszkiewicz J., Rola Piastów w procesie zjednoczenia państwowego Polski do roku 1320, [in:] Piastowie w dziejach polski, R. Heck (ed.), Wrocław–Warsaw–Krakow–Gdańsk 1975. [Google Scholar]

Bełch S., Św. Stanisław biskup – męczennik. Patron Polski, London 1977. [Google Scholar]

Bischofsmord im Mittelalter, N. von Friede, D. Reitz (eds.), Göttingen 2003. [Google Scholar]

Bohdziewicz P., Zjazdy łęczyckie XII wieku a powstanie kultu św. Stanisława Biskupa, “Roczniki Humanistyczne” 23 (1950–1951). [Google Scholar]

Boras Z., Książęta piastowscy Śląska, Katowice 1974. [Google Scholar]

Borawska D., Z dziejów jednej legendy. W sprawie genezy kultu Św. Stanisława biskupa, Warsaw 1950. [Google Scholar]

Buchwald C., Reste des Vinzenzklosters bei Breslau, [in:] Schlesiens Vorzeit, Bd. 1, Breslau 1900. [Google Scholar]

Buczys F., Św. Stanisław biskup krakowski, Krakow 1902. [Google Scholar]

Cantvez J.M., Statuta Capitulorum Generalium Ordinis Cisterciensis ah anno 1376 ad annum 1786, Louvain 1933. [Google Scholar]

Cronica Petri Comitis Poloniae with Carmen Mauri, publication, introduction and commentaries by M. Plezia, [in:] Monumenta Poloniae Historica nova series, vol. 3, Krakow 1951. [Google Scholar]

Chronica Poloniae Maioris, published by B. Kürbis, [in:] Monumenta Poloniae Historica nova series, vol. 8, Warsaw 1970, no. 105. [Google Scholar]

Dola K., Kult świętego Stanisława biskupa i męczennika a tradycje polskie na Śląsku, “Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego” 7 (1979). [Google Scholar]

Długosz J., Roczniki, vol. 7, Warsaw 1985. [Google Scholar]

Długosz J., Catalogus Episcoporum Wratislaviensium, Opera Omnia, I, Cracoviae 1887. [Google Scholar]

Długosz J., Vita Sanctissimi Stanislai, Opera Omnia, vol. 1, Cracoviae 1887. [Google Scholar]

Dydycz A., Męczeństwo i kult św. Stanisława, “Więź” 22 (1979), no. 4. [Google Scholar]

Galla Kronika, published by A. Bielowski, [in:] Monumenta Poloniae Historica, vol. 1, Warsaw 1960. [Google Scholar]

Gębarowicz M., Początki kultu św. Stanisława i jego średniowieczny zabytek w Szwecji, Lwów 1927. [Google Scholar]

Grodecki R., Dzieje polityczne Śląska do roku 1290, [in:] Historia Śląska od najdawniejszych czasów do roku 1400, vol. 1, S. Kutrzeba (ed.), Krakow 1933. [Google Scholar]

Grudziński T., Bolesław Śmiały-Szczodry i biskup Stanisław, Warsaw 1982. [Google Scholar]

Herber C.I., Silesiae Sacrae Origines, Vratislaviae 1821. [Google Scholar]

Heyne J., Dokumentirte Geschichte des Bisthums und Hochstiftes Breslau, Bd. 1, Breslau 1860. [Google Scholar]

Hoffmann H., Der Dom zu Breslau, Breslau 1934. [Google Scholar]

Jakubowski Z., Polityczne i kulturowe aspekty kultu biskupa krakowskiego Stanisława w Polsce i Czechach w średniowieczu, Częstochowa 1988. [Google Scholar]

Jungnitz J., Visitationsberichte der Diözese Breslau, Bd. 2, Breslau 1906. [Google Scholar]

Karasiewicz W., Paweł z Przemankowa biskup krakowski, “Nasza Przeszłość” 9 (1959)
 [Google Scholar]
Kłoczowski J., Dominikanie polscy na Śląsku, Lublin 1956. [Google Scholar]

Kodeks dyplomatyczny katedry krakowskiej św. Wacława, Kodeks dyplomatyczny katedry krakowskiej św. Wacława, published by F. Piekosiński, Krakow 1874. [Google Scholar]

Kodeks dyplomatyczny Małopolski, vol. 2, published by F. Piekosiński, Krakow 1886, no. 432. [Google Scholar]

Kopiec J., Relikwie św. Stanisława – przyczynek do dziejów kultu świętego na Śląsku, [in:] Kult św. Stanisława na Śląsku (1253–2003), A. Pobóg-Lenartowicz (ed.), Opole 2004. [Google Scholar]

Kozłowska-Budkowa Z., Jakub zwany Weksa, [in:] Polski słownik biograficzny, vol. 10, Krakow 1962–1964, pp. 346–347. [Google Scholar]

Kronika wielkopolska, published by B. Kürbis, [in:] Monumenta Poloniae Historica nova series, vol. 8, cz. 2, Warsaw 1970. [Google Scholar]

Księga henrykowska, published by R. Grodecki, Poznań–Wrocław 1949. [Google Scholar]

Labuda G., Święty Stanisław – biskup krakowski, patron Polski: śladami zabójstwa, męczeństwa, kanonizacji, Poznań 2000. [Google Scholar]

Labuda G., Twórczość hagiograficzna i historiograficzna Wincentego z Kielc, “Studia Źródłoznawcze” 16 (1971), pp. 103–137. [Google Scholar]

Labuda G., Zaginiona kronika z pierwszej połowy XIII wieku w „Rocznikach Królestwa Polskiego” Jana Długosza. Próba rekonstrukcji, Poznań 1983. [Google Scholar]

Legenda świętej Jadwigi, published by J. Pater, transl. U.A. Jochelson, Wrocław 1993. [Google Scholar]

Löschke T., Die Polityk König Ottokars II. gegenüber Schlesien und Polen, namentlich in den letzten Jahren seiner Regierung, Zeitschrift für Geschichte Schlesiens, „Zeitschrift für Geschichte Schlesiens” 20 (1886). [Google Scholar]

Lűbkner F., Reallexikon des classischen Altertums, Leipzig 1882. [Google Scholar]

Maciejewski J., Episkopat polski doby dzielnicowej 1180–1320, Krakow–Bydgoszcz 2003. [Google Scholar]

Maleczyńska E., Próby odnowy państwowości polskiej w oparciu z Śląsk w XIII wieku, [in:] Szkice dziejów Śląska, E. Maleczyńska (ed.), vol. 1, Warsaw 1955. [Google Scholar]

Miracula sancti Stanislai, W. Kętrzyński (ed.), [in:] Monumenta Poloniae Historica, vol. 4, Lwów 1884. [Google Scholar]

Mularczyk J., Władza książęca na Śląsku w XIII wieku, Wrocław 1984. [Google Scholar]

Neuling H., Schlesiens Kirchorte und ihre kirchlichen Stiftungen bis zum Ausgange des Mittelalters, Breslau 1902. [Google Scholar]

Niezgoda C., Błogosławiona Jolenta wśród Arpadów i Piastów, Krakow 2002. [Google Scholar]

Nowacki B., Przemysł I 1220/1221–1257: książę suwerennej Wielkopolski, Krakow 2013. [Google Scholar]

Osiński J., Bolesław Rogatka: książę legnicki, dziedzic monarchii Henryków śląskich (1220/1225–1278), Krakow 2012. [Google Scholar]

Panzram B., Geschichtliche Grundlagen der ältesten schles. Pfarrorganisation, Breslau 1940. [Google Scholar]

Plezia M., Dookoła sprawy św. Stanisława, Bydgoszcz 1999. [Google Scholar]

Plezia M., Dookoła sprawy św. Stanisława. Studium źródłoznawcze, “Analecta Cracoviensia” 11 (1979). [Google Scholar]

Plezia M., Rola kultu św. Stanisława w zjednoczeniu państwa polskiego w przełomie XIII i XIV w., “W drodze” 7 (1979), no. 5. [Google Scholar]

Plezia M., Wincenty z Kielc, historyk polski z pierwszej połowy XIII wieku, “Studia Źródłoznawcze” 7 (1962), pp. 15–41. [Google Scholar]

Plezia M., Wstęp, [in:] Średniowieczne żywoty i cuda patronów Polski, transl. J. Pleziowa, edicion by M. Plezia, Warsaw 1987. [Google Scholar]

Poniewozik L., Spór o Wincentego, [in:] Kalendarz świętokrzyski 2005, Kielce 2004. [Google Scholar]

Powierski J., Kryzys rządów Bolesława Śmiałego. Polityka i jej odzwierciedlenie w literaturze średniowiecznej, Gdańsk 1992. [Google Scholar]

Rajman J., Przedkanonizacyjny kult, “Nasza Przeszłość” 80 (1993)
 [Google Scholar]
Regesten zur schlesischen Geschichte, von C. Grünhagen (ed.), [in:] Codex Diplomaticus Silesiae, Bd. 7, Teil 2 bis 1280, Breslau 1875. [Google Scholar]

Rocznik dominikański, published by A. Bielowski, [in:] Monumenta Poloniae Historica, vol. 3, Lwów 1878. [Google Scholar]

Rocznik kapituły krakowskiej, published by A. Bielowski, [in:] Monumenta Poloniae Historica, vol. 2, published by A. Bielowski, Lwów 1872. [Google Scholar]

Rocznik kapituły poznańskiej, published by B. Kürbis, [in:] Roczniki wielkopolskie, Monumenta Poloniae Historica series nova, vol. 6, Warsaw 1962. [Google Scholar]

Rocznik Sędziwoja, published by A. Bielowski, [in:] Monumenta Poloniae Historica, vol. 3, Lwów 1878. [Google Scholar]

Rocznik Traski, published by A. Bielowski, [in:] Monumenta Poloniae Historica, vol. 2, Lwów 1872. [Google Scholar]

Schenk W., Kult liturgczny św. Stanisława na Śląsku w świetle rękopisów liturgicznych, Lublin 1959. [Google Scholar]

Silnicki T., Biskup Nanker, Warsaw 1953. [Google Scholar]

Silnicki T., Dzieje i ustrój Kościoła katolickiego na Śląsku do końca w. XIV, Warsaw 1953. [Google Scholar]

Schultz A., Über einige Bildwerke des zwölften Jahrunderts zu Breslau, [in:] Schlesiens Vorzeit in Bild und Schrift, Bd. 2, Breslau 1875. [Google Scholar]

Skarga P., Żywoty Świętych, ed. 25, vol. 5, Krakow 1889. [Google Scholar]

Skrzyniarz R., Wincenty z Kielc, [in:] Encyklopedia Katolicka, vol. 20, Lublin 2014, kol. 664. [Google Scholar]

Szczur S., Pierwsze wieki Kościoła Krakowskiego, [in:] Kościół krakowski w tysiącleciu, Krakow 2000. [Google Scholar]

Średniowieczne żywoty i cuda patronów Polski, transl. J. Pleziowa, edition by M. Plezia, Warsaw 1987. [Google Scholar]

Urban W., Nieudane starania Przemyśla Ottokara II o metropolię czeską na tle jego rządów i krzyżackiej polityki, “Nasza Przeszłość” 6 (1957). [Google Scholar]

Vita maior p. Stanislai, published by W. Kętrzyński, [in:] Monumenta Poloniae Historica, vol. 4, Lwów 1884. [Google Scholar]

Vita S. Hedwigis, Miraculum XII, published by A. Stenzel, [in:] Scriptores rerum Silesiacarum, Bd. 2, Breslau 1839. [Google Scholar]

Włodarczyk B., Polityczna rola biskupów krakowskich w XIII wieku, “Nasza Przeszłość” 27 (1967). [Google Scholar]

Włodarski B., Polska i Czechy w drugiej połowie XIII i początkach XIV wieku (1250–1306), Lwów 1931. [Google Scholar]

Wojciechowska T., O życiu i pismach Wincentego z Kielc, “Pamiętnik Akademii Umiejętności W Krakowie. Wydziały filologiczny i historyczno-filozoficzny” 5 (1886), pp. 30–36. [Google Scholar]

Wolnik F., Kult świętego Stanisława biskupa u śląskich cystersów, [in:] Kult św. Stanisława na Śląsku (1253–2003), A. Pobóg-Lenartowicz (ed.), Opole 2004. [Google Scholar]

Woroniecki J., Św. Jacek Odrowąż i wprowadzenie zakonu kaznodziejskiego do Polski, Katowice 1947. [Google Scholar]

Woskowski M., Wincenty z Kielczy. Człowiek i dzieło, [in:] Kult św. Stanisława na Śląsku (1253–2003), A. Pobóg-Lenartowicz (ed.), Opole 2004, pp. 107–116. [Google Scholar]

Wółkiewicz E., Kult św. Stanisława w księstwie biskupów wrocławskich w średniowieczu, [in:] Kult św. Stanisława na Śląsku (1253–2003), A. Pobóg-Lenartowicz (ed.), Opole 2004. [Google Scholar]

Opublikowane
2020-06-29


Dział
Historia Kościoła

Udostępnij

Kogut, M. (2020). Starania wrocławskiego biskupa Tomasza I o rozwój kultu św. Stanisława na Śląsku. Wrocławski Przegląd Teologiczny, 28(1), 295-314. https://doi.org/10.34839/wpt.2020.28.1.295-314

Mieczysław Kogut  mkogut@poczta.pwt.wroc.pl
Papieski Wydział Teologiczny we Wrocławiu, Polska  Polska
https://orcid.org/0000-0002-0713-9887

Mieczysław Kogut (rev. prof. dr. hab.) – born in 1955 in Kluczbork; professor at the Pontifical Faculty of Theology in Wrocław; lecturer in the history of the Church in Poland; he conducts a scientific seminar and exercises in the history of the Church. He is the director of the Institute of Church History and Pastoral Theology PWT. After the approval of his achievements and work entitled Duszpasterstwo parafialne w archiprezbiteracie Kąty Wrocławskie w latach 1738–1945 (Parish Pastoral Care in the Archipresbyterate of Kąty Wrocławskie in the Years 1738–1945) by the Central Commission for Academic Titles and Degrees in Warsaw, he was awarded the title of professor of theological sciences in the field of Church history in 2007. Since 2004 he has been a member of the Scientific Commission for the Recent History of the Archdiocese of Wrocław (IPN). His main interests include the history of parish ministry, religious life of the faithful in the Archdiocese of Wrocław and the history of the Church in the Middle Ages.