Błogosławieństwo nowego króla i królowej w Pontificale Plocense I


Abstrakt

Ryt pobłogosławienia nowego króla w Pontificale Plocense I jest kompilacją tekstu z połowy X wieku. Być może ten właśnie rytuał stosowano podczas pierwszych koronacji w Polsce. W świetle obrzędu to Bóg jest tym, który udziela władzy, i to On powierza władcy królestwo. Sakralny charakter majestatu królewskiego wzmacniają porównania z postaciami biblijnych królów, proroków i kapłanów, a także odniesienie do samego Jezusa Chrystusa. W obrzędzie wyczuwa się głęboką troskę o zachowanie równowagi pomiędzy wysoką godnością władzy królewskiej a utrzymaniem jej w odpowiednich granicach. Za pośrednictwem Kościoła, przez „pokorną posługę biskupów”, władca otrzymuje koronę i sakrę królewską, która stawia go pośrodku pomiędzy duchowieństwem a ludem. Ponieważ jego władza jest tylko zewnętrzna, jest ona niższa od kapłańskiej (biskupiej). Posługa króla wobec Kościoła i sfery życia duchowego ogranicza się do obrony i ochrony wiary chrześcijańskiej (auctor ac stabilitor christianitatis et christiane fidei) oraz wsparcia administracyjnego i ekonomicznego kościołów oraz klasztorów. O ile biskupi są pasterzami i kierownikami dusz w sprawach wewnętrznych, to władca ma być obrońcą Kościoła oraz rządcą królestwa, danego mu mocą ich błogosławieństwa; o ile biskup jest pośrednikiem między ludem a Bogiem, to król – pośrednikiem między ludem i klerem. W obrzędzie błogosławieństwa królowej wyraźnie podkreśla się, że Bóg, Źródło i Początek wszelkiej dobroci, daleki jest „od potępienia i niechęci wobec kruchości płci niewieściej”.


Słowa kluczowe

średniowiecze; pontyfikał; Pontificale Plocense I; XII/XIII; średniowieczny obrzęd koronacyjny króla i królowej; relacja władzy królewskiej i duchownej; teologia polityczna

Amalariusz z Metzu, Dzieła, t. 1–2, T. Gacia (red.), Lublin 2016–2017. [Google Scholar]

Andrieu M., Le sacre épiscopal d'après Hincmar de Reims, „Revue d'Histoire Ecclésiastique” 48 (1953), s. 22–73. [Google Scholar]

Bielak W., Biskup i jego urząd w oczach średniowiecznych kronikarzy polskich, Lublin 2011. [Google Scholar]

Bloch M., Les rois thaumaturgues. Etude sur le caractère surnaturel attribué à la puissance royale particulièrement en France et en Angleterre, Paris 1961. [Google Scholar]

Boguniowski J.W., Rozwój historyczny ksiąg liturgiii rzymskiej do Soboru Trydenckiego i ich recepcja w Polsce, Kraków 2001. [Google Scholar]

Bolz B., Nieznane fragmenty pontyfikału z XI wieku. Ms FR 10. Biblioteki Kapitulnej w Gnieźnie, „Nasza Przeszłość” 35 (1971), s. 66. [Google Scholar]

Bouman S.A., Sacring and Crowning. The Development of the Latin Ritual for the Anointing of Kings and the Coronation of a Emperor before the eleventh Century, Groningen–Djakarta 1957. [Google Scholar]

Dalewski Z., Władza przestrzeń ceremoniał. Miejsce i uroczystość inauguracji władcy w Polsce średniowiecznej do końca XIV w., Warszawa 1996. [Google Scholar]

Dalewski Z., W poszukiwaniu poprzedników – pierwsi Piastowie i ich wizja przeszłości, [w:] Przeszłość w kulturze średniowiecznej Polski, J. Banaszkiewicz, A. Dąbrówka, P. Węcowski (red.), t. 1, s. 23–58. [Google Scholar]

Danielski W., Andrieu Michel COr, [w:] Encyklopedia katolicka, Lublin 2011, t. 1, kol. 529–530. [Google Scholar]

Demouy P., Le sacre de la reine de France dans le pontifical de l’Église de Reims (BM Reims, ms. 343), „Bulletin de la Société Nationale des Antiquaires de France” (2013, 2015), s. 284–297. [Google Scholar]

Erdmann C., Forschungen zur politischen Ideenwelt des frühen Mittelalters, Berlin 1951. [Google Scholar]

Folsom C., I Libri liturgici romani, [w:] Scientia Liturgica. Introduzione alla Liturgia, A.J. Chupungco (ed.), t. 1, Casale Monferrato 2003, s. 263–330. [Google Scholar]

Graczyk W., Marszalska J.M., Księgi rękopiśmienne i stare druki w zbiorach Biblioteki Wyższego Seminarium Duchownego w Płocku. Z dziejów kultury polskich bibliotek kościelnych w dawnych wiekach, Kraków 2010. [Google Scholar]

Imagines Potestatis: rytuały, symbole i konteksty fabularne władzy zwierzchniej, Polska X–XV w. (z przekładem czeskim i rosyjskim), J. Baszkiewicz (red.), Warszawa 1994. [Google Scholar]

Jackson R., Ordines coronationis Franciae, Texts and Ordines for the Coronation of Frankish and French Kings and Queens in the Middle Ages, t. 1, Philadelphia 1995. [Google Scholar]

Janowski P., Prucnal D., Koronacja, [w:] Encyklopedia katolicka, Lublin 2011, t. 9, kol. 877. [Google Scholar]

Kantorowicz E., Dwa ciała króla. Studium ze średniowiecznej teologii politycznej, Warszawa 2007. [Google Scholar]

Kowalski W., Podstawy prawne odzyskania Pontyfikału Płockiego, [w:] Pontyfikał. Odzyskana perła płockiego średniowiecza, D. Majewski (red.), Płock 2016, s. 11–18. [Google Scholar]

Kuhnke M., Habent sua fata manuscripta. Historia trudnych powrotów Biblii Płockiej i Pontyfikału Płockiego do zbiorów Biblioteki Seminarium Duchownego w Płocku, [w:] Zabytki Kościoła Płockiego 1939–2019, B. Piotrowska (red.), Płock 2019. [Google Scholar]

Kutrzeba S., Źródła polskiego ceremoniału koronacyjnego, „Przegląd Historyczny” 12 (1911). [Google Scholar]

Le Goff J., Le sacre royal à l’époque de saint Louis d’áprès le manusrcit latin 1246 de la BNF, Paris 1989. [Google Scholar]

Le Pontifical Romano-germanique du dixième siècle, C. Vogel, R. Elze (eds), t. 1–3, Vatican 1963–1972. [Google Scholar]

Maciukiewicz M., Pontyfikał, [w:] Encyklopedia katolicka, Lublin 2011, t. 15, kol. 1409–1410. [Google Scholar]

Maisel W., Archeologia prawna Polski, Warszawa–Poznań 1982. [Google Scholar]

Maisel W., Archeologia prawna Europy, Warszawa–Poznań 1989. [Google Scholar]

Michałowski R., Podstawy religijne monarchii we wczesnym średniowieczu zachodnioeuropejskim. Próba typologii, „Kwartalnik Historyczny” 105 (1998), nr 4, s. 3–33. [Google Scholar]

Misiarczyk L., Pontyfikał Płocki z XII wieku. Ogólna charakterystyka i treść kodeksu, [w:] Pontyfikał. Odzyskana perła płockiego średniowiecza, D. Majewski (red.), Płock 2016, s. 54–72. [Google Scholar]

Nowowiejski A.J., Wykład liturgii Kościoła katolickiego, t. 3, Płock 1905. [Google Scholar]

Orłowski T.H., Początki rytu sakry królewskiej w Europie. Na marginesie dwóch publikacji, „Studia Źródłoznawcze” 34 (1993), s. 69–89. [Google Scholar]

Palazzo E., Histoire des livres liturgiques: le Moyen Âge, des origines au XIIIe siècle, Paris 1993. [Google Scholar]

Palazzo E., L'évêque et son image. L'illustration du pontifical au Moyen Âge, Turnhout 1999. [Google Scholar]

Podleś A., Pontyfikał płocki z XII wieku. Bayerische Staatsbibliothek München Clm 28938, Biblioteka Seminarium Duchownego Płock Mspł. 29. Studium liturgiczno-źródłoznawcze. Edycja tekstu, Płock 1986. [Google Scholar]

Pontyfikał krakowski z XI wieku, Z. Obertyński (wyd.), Lublin 1977. [Google Scholar]

Radzimiński A., Prałaci i kanonicy kapituły katedralnej w Płocku w XIV i I. poł. XV w. Studium prozpograficzne, t. 1: Prałaci, Toruń 1991. [Google Scholar]

Rasmussen N.K., Les pontificaux du haut Moyen Age. Genèse du livre de l'évêque, seria: Spicilegium sacrum lovaniense 49, Louvain 1998. [Google Scholar]

Suski A., Toniolo A., Sodi M., Pontificali pretridentini (Secc. IX – XVI). Guida ai manoscritti e concordanza verbale, Toruń 2019. [Google Scholar]

Schramm P.E., Herrschaftszeichen und Staatssymbolik. Beiträge zu ihrer Geschichte vom 3. bis zum 16. Jhd., t. 2, Stuttgart 1955. [Google Scholar]

Schramm P.E., Percy E., Kaiser, Könige und Päpste. Gesammelte Aufsätze zur Geschichte des Mittelalters, t. 1–4, Stuttgart 1968–1971. [Google Scholar]

Vetulani A., Średniowieczne rękopisy płockiej biblioteki katedralnej, „Roczniki Biblioteczne” 7 (1963), s. 313–443. [Google Scholar]

Zepter, https://mittelalter.fandom.com [dostęp: 2.09.2019]. [Google Scholar]
Pobierz

Opublikowane
2021-06-05


Dział
Teologia systematyczna

Udostępnij

Seweryniak, H. (2021). Błogosławieństwo nowego króla i królowej w Pontificale Plocense I. Wrocławski Przegląd Teologiczny, 29(1), 269-299. https://doi.org/10.34839/wpt.2021.29.1.269-299

Henryk Seweryniak  seweryniak@o2.pl
Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, Polska  Polska
https://orcid.org/0000-0001-7218-5049

Henryk Seweryniak (ks. prof. dr hab.) – ksiądz diecezji płockiej, kierownik Katedry Eklezjologii i Prakseologii Apologijnej UKSW, wykładowca teologii fundamentalnej, ekumenizmu, religiologii i literatury religijnej w WSD w Płocku, konsultor Papieskiej Rady ds. Nowej Ewangelizacji w Rzymie, autor, współautor i redaktor 33 książek, m.in.: Święty Kościół powszedni, Tajemnica Jezusa, Medytacje z Herbertem, Prorok i błazen. Szkice z teologii narracji, Teologia fundamentalna (t. 1–2), Geografia wiary, Święte Oficjum a mariawici, Apologia i dziennikarstwo, Teologia przy rosole (z red. M. Białkowską), Studia nad Pontificale Plocense I (w druku), oraz ponad 200 artykułów naukowych. Mieszka w Płocku